14 March 2026 रोजी शाळेत दप्तरमुक्त शनिवार उपक्रम राबविण्यात येणार आहे. या दिवशी विद्यार्थ्यांना पुस्तकी अभ्यासाऐवजी अनुभवाधारित शिक्षण देण्यात येईल. विविध कृती, खेळ, प्रयोग, कला, चर्चा आणि जीवनकौशल्यावर आधारित उपक्रमांमधून विद्यार्थ्यांचा सर्वांगीण विकास साधण्याचा प्रयत्न केला जाईल.
प्रस्तावना
दप्तरमुक्त शनिवार ही संकल्पना विद्यार्थ्यांच्या आनंदी आणि ताणमुक्त शिक्षणासाठी अत्यंत उपयुक्त आहे. या दिवशी विद्यार्थ्यांना पुस्तके न आणता विविध उपक्रमांमधून शिकण्याची संधी मिळते.
👉 Learning by Doing या तत्त्वावर आधारित शिक्षणामुळे विद्यार्थ्यांना प्रत्यक्ष अनुभवातून ज्ञान मिळते.
यामध्ये खालील गोष्टींवर भर दिला जातो:
- सर्जनशीलता
- संवाद कौशल्य
- नेतृत्व क्षमता
- सहकार्य भावना
- समस्या सोडविण्याची क्षमता
➡ राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरणानुसार अनुभवाधारित शिक्षणाला विशेष महत्त्व देण्यात आले आहे.
| Select Perimeter : इयत्ता ४ थी शिष्यवृत्ती– त्रिकोण, आयत आणि चौरस | Perimeter : इयत्ता ४ थी शिष्यवृत्ती– त्रिकोण, आयत आणि चौरस |
|---|
इयत्ता 1 ली ते 2 री – 14 March 2026
| तासिका | उपक्रम | स्वरूप | साहित्य |
|---|---|---|---|
| 1 | प्रार्थना व प्रेरणादायी विचार | समूह | ध्वनी व्यवस्था |
| 2 | चित्रकला | सर्जनशील | रंग, कागद |
| 3 | गोष्टी सांगणे | कथाकथन | कथा पुस्तक |
| 4 | बालगीत व नृत्य | सादरीकरण | संगीत |
| 5 | मजेदार खेळ | मैदानी | चेंडू |
| 6 | स्वच्छता उपक्रम | प्रत्यक्ष | झाडू |
| 7 | बालसभा | चर्चा | — |
| 8 | अनुभव कथन | मौखिक | — |
इयत्ता 3 री ते 5 वी – 14 March 2026
| तासिका | उपक्रम | स्वरूप | साहित्य |
|---|---|---|---|
| 1 | सुविचार व बातमी वाचन | सादरीकरण | — |
| 2 | हस्तकला | सर्जनशील | कागद, गोंद |
| 3 | सोपा विज्ञान प्रयोग | प्रत्यक्ष | प्रयोग साहित्य |
| 4 | वाचन प्रेरणा | वाचन | कथा पुस्तके |
| 5 | समूह चर्चा | विषय आधारित | — |
| 6 | योग व व्यायाम | मैदानी | — |
| 7 | सांस्कृतिक कार्यक्रम | सादरीकरण | संगीत |
| 8 | शैक्षणिक खेळ | शिक्षणात्मक | चार्ट |
Vocabulary : Singular and Plural : Opposite and Similar Meaning Words-7th Scholarship
इयत्ता 6 वी ते 9 वी – 14 March 2026
| तासिका | उपक्रम | स्वरूप | साहित्य |
|---|---|---|---|
| 1 | प्रेरणादायी भाषण | सादरीकरण | — |
| 2 | करिअर मार्गदर्शन | चर्चा | चार्ट |
| 3 | विज्ञान प्रात्यक्षिक | प्रयोग | साहित्य |
| 4 | वादविवाद स्पर्धा | चर्चा | — |
| 5 | निबंध / पोस्टर लेखन | लेखन | कागद |
| 6 | सामाजिक उपक्रम | प्रत्यक्ष | — |
| 7 | क्रीडा स्पर्धा | मैदानी | खेळ साहित्य |
| 8 | अनुभव व अभिप्राय | मौखिक | — |
उपक्रम – 14 March 2026
🎨 1) चित्रकला स्पर्धा (इयत्ता 1 ते 5)
🎯 उद्दिष्ट
विद्यार्थ्यांची कल्पनाशक्ती व सर्जनशीलता वाढविणे
Step-by-Step
Step 1: विषय जाहीर करा – “माझे स्वप्नातील शाळा”
Step 2: विद्यार्थ्यांना कागद व रंग द्या
Step 3: 5 मिनिटे कल्पना मांडण्यासाठी वेळ द्या
Step 4: 20 मिनिटे चित्र काढण्यासाठी वेळ द्या
Step 5: विद्यार्थी चित्राचे स्पष्टीकरण सांगतील
Step 6: उत्कृष्ट चित्रांचे कौतुक करा
🔬 2) सोपा विज्ञान प्रयोग (इयत्ता 3 ते 7)
🎯 उद्दिष्ट
विज्ञान संकल्पना अनुभवातून समजणे
Step-by-Step
Step 1: एक ग्लास पाणी घ्या.
Step 2: त्यात थोडे तेल टाका.
Step 3: दोन्ही पदार्थ वेगळे राहतात का ते पाहा.
Step 4: घनता व द्रवांचे गुणधर्म यावर चर्चा करा.
Step 5: विद्यार्थ्यांकडून निष्कर्ष काढून घ्या.
🗣 3) वादविवाद / चर्चा (इयत्ता 6 ते 9)
🎯 उद्दिष्ट
विद्यार्थ्यांची विचारशक्ती व संवाद कौशल्य वाढवणे
Step-by-Step
Step 1: विषय निवडा – “ऑनलाइन शिक्षण उपयुक्त आहे का?”
Step 2: दोन गट तयार करा
Step 3: 10 मिनिटे तयारीसाठी द्या
Step 4: प्रत्येक विद्यार्थ्याला बोलण्याची संधी द्या
Step 5: शिक्षक निष्कर्ष मांडतील
🧘 4) योग व तंदुरुस्ती
🎯 उद्दिष्ट
शारीरिक व मानसिक आरोग्य सुधारणा
Step-by-Step
Step 1: श्वसन व्यायाम
Step 2: ताडासन
Step 3: वृक्षासन
Step 4: स्ट्रेचिंग
Step 5: 2 मिनिटे ध्यान
🎭 5) भूमिकानाट्य
🎯 उद्दिष्ट
आत्मविश्वास व सादरीकरण कौशल्य वाढवणे
Step-by-Step
Step 1: विषय निवडा – “स्वच्छ भारत”
Step 2: 4–5 विद्यार्थ्यांचे गट करा.
Step 3: 15 मिनिटे तयारी
Step 4: 5 मिनिटे सादरीकरण
Step 5: शिकवण स्पष्ट करा.
Number Series : इयत्ता ७ वी शिष्यवृत्ती – संख्या मालिका मार्गदर्शन
गृहपाठ (सर्जनशील) – 14 March 2026
| इयत्ता | गृहपाठ |
|---|---|
| 1–2 | “माझा आवडता खेळ” चित्र काढा. |
| 3–5 | “माझा आवडता सण” 10 ओळी लिहा. |
| 6–9 | “दप्तरमुक्त शनिवार अनुभव” 15 ओळी लिहा. |
Names of Colours – इयत्ता ४ थी शिष्यवृत्ती (English)
उद्दिष्टे
✔ विद्यार्थ्यांचा आत्मविश्वास वाढविणे.
✔ सर्जनशीलता विकसित करणे.
✔ संवाद कौशल्य वाढवणे.
✔ नेतृत्व व सहकार्य भावना वाढवणे.
✔ आनंदी शिक्षण वातावरण निर्माण करणे.
Experiential Learning Activities
(विद्यार्थ्यांसाठी संवाद, नेतृत्व व teamwork वाढविणारे उपक्रम)
निष्कर्ष
14 March 2026 चा दप्तरमुक्त शनिवार विद्यार्थ्यांसाठी आनंददायी आणि प्रेरणादायी ठरेल. विविध उपक्रमांमधून विद्यार्थ्यांना अनुभवातून शिकण्याची संधी मिळेल.
👉 कमी ताण + जास्त कृती + आनंदी शिक्षण = प्रभावी शिक्षण