28 February 2026 रोजी शाळेत दप्तरमुक्त शनिवार उपक्रम राबविण्यात येणार आहे. या दिवशी पुस्तकाऐवजी कृती, प्रयोग, कला, खेळ, संवाद, जीवनकौशल्य आणि सर्जनशील उपक्रमांवर भर दिला जाईल.
प्रस्तावना
दप्तरमुक्त शनिवार(28 February 2026) ही संकल्पना विद्यार्थ्यांच्या सर्वांगीण विकासासाठी राबविली जाते. या दिवशी विद्यार्थ्यांवर अभ्यासाचा ताण न ठेवता, त्यांच्या सर्जनशीलता, संवादकौशल्य, नेतृत्वगुण, सामाजिक जाणीव आणि जीवनमूल्यांचा विकास घडविण्यावर भर दिला जातो.
👉 Learning by Doing या तत्त्वावर आधारित विविध उपक्रमांचे आयोजन केले जाते.
Atal Innovation Mission-नवोपक्रम, तंत्रज्ञान व प्रकल्प आधारित शिक्षण.
इयत्ता 1 ली ते 2 री-28 February 2026
| तासिका | उपक्रम | स्वरूप | साहित्य |
|---|---|---|---|
| 1 | प्रार्थना व देशभक्ती गीत | समूह | ध्वनी व्यवस्था |
| 2 | चित्रकला स्पर्धा | सर्जनशील | रंग, कागद |
| 3 | गोष्टी सांगणे | कथाकथन | पुस्तक |
| 4 | बालनाट्य | अभिनय | साधे साहित्य |
| 5 | मजेदार खेळ | मैदानी | चेंडू |
| 6 | स्वच्छता उपक्रम | प्रत्यक्ष | झाडू |
| 7 | बालसभा | चर्चा | — |
| 8 | अनुभव कथन | मौखिक | — |
इयत्ता 3 री ते 5 वी-28 February 2026
| तासिका | उपक्रम | स्वरूप | साहित्य |
|---|---|---|---|
| 1 | सुविचार व बातमी वाचन | सादरीकरण | — |
| 2 | हस्तकला | कृती | कागद, रंग |
| 3 | विज्ञान प्रयोग | प्रत्यक्ष | सोपे साहित्य |
| 4 | वाचन प्रेरणा | वाचन | कथा पुस्तके |
| 5 | समूह चर्चा | विषय आधारित | — |
| 6 | योग व व्यायाम | मैदानी | — |
| 7 | सांस्कृतिक कार्यक्रम | सादरीकरण | — |
| 8 | उजळणी खेळ | शैक्षणिक खेळ | — |
| Select Stock Expressions: इयत्ता ४ थी शिष्यवृत्ती -अभिवादन ते भावना व्यक्तीकरण | Stock Expressions: इयत्ता ४ थी शिष्यवृत्ती -अभिवादन ते भावना व्यक्तीकरण |
|---|
इयत्ता 6 वी ते 9 वी-28 February 2026
| तासिका | उपक्रम | स्वरूप | साहित्य |
|---|---|---|---|
| 1 | प्रेरणादायी भाषण | सादरीकरण | — |
| 2 | करिअर मार्गदर्शन | चर्चा | चार्ट |
| 3 | विज्ञान प्रात्यक्षिक | प्रयोग | साहित्य |
| 4 | वादविवाद स्पर्धा | चर्चात्मक | — |
| 5 | निबंध / पोस्टर लेखन | लेखन | कागद |
| 6 | सामाजिक उपक्रम | प्रत्यक्ष | — |
| 7 | क्रीडा स्पर्धा | मैदानी | खेळ साहित्य |
| 8 | अनुभव व अभिप्राय | मौखिक | — |
उपक्रम -28 February 2026
1) चित्रकला उपक्रम (इयत्ता 1 ली ते 5 वी)
🎯 उद्दिष्ट:
सर्जनशीलता व कल्पनाशक्ती वाढवणे.
🪜 Step-by-Step पद्धत:
Step 1: विद्यार्थ्यांना विषय जाहीर करा (उदा. “माझी शाळा”, “स्वच्छ भारत”).
Step 2: आवश्यक साहित्य वाटप करा (कागद, रंग, पेन्सिल).
Step 3: 5 मिनिटे कल्पना सुचवण्यासाठी चर्चा घ्या.
Step 4: 20–30 मिनिटे चित्र काढण्यासाठी वेळ द्या.
Step 5: पूर्ण झाल्यावर विद्यार्थ्यांना त्यांचे चित्र समजावून सांगायला सांगा.
Step 6: उत्कृष्ट प्रयत्नांचे कौतुक व टाळ्यांनी प्रोत्साहन द्या.
🧪 2) सोपा विज्ञान प्रयोग (इयत्ता 3 री ते 7 वी)
🎯 उद्दिष्ट:
अनुभवातून शिकणे.
🪜 Step-by-Step पद्धत (उदा. पाणी शुद्धीकरण मॉडेल):
Step 1: बाटली, वाळू, खडी, कापूस तयार ठेवा.
Step 2: बाटलीचा तळ कापून उलटी ठेवा.
Step 3: तळाशी कापूस, नंतर वाळू, नंतर खडी भरा.
Step 4: वरून घाण पाणी ओता.
Step 5: खाली येणारे स्वच्छ पाणी निरीक्षण करा.
Step 6: निष्कर्षावर चर्चा घ्या.
🗣 3) वादविवाद / चर्चा (इयत्ता 6 वी ते 9 वी)
🎯 उद्दिष्ट:
विचारशक्ती व संवाद कौशल्य वाढवणे.
🪜 Step-by-Step पद्धत:
Step 1: विषय निवडा (उदा. “मोबाईलचा वापर फायदेशीर की तोट्याचा?”).
Step 2: दोन गट तयार करा (समर्थन व विरोध).
Step 3: 10 मिनिटे तयारीसाठी द्या.
Step 4: प्रत्येक गटातील विद्यार्थ्यांना 2-3 मिनिटे बोलण्याची संधी द्या.
Step 5: शिक्षक निष्कर्ष मांडतील.
Step 6: सर्व सहभागी विद्यार्थ्यांचे कौतुक करा.
🧘 4) योग व तंदुरुस्ती सत्र (सर्व वर्ग)
🎯 उद्दिष्ट:
शारीरिक व मानसिक स्वास्थ्य सुधारणा.
🪜 Step-by-Step पद्धत:
Step 1: रांगेत उभे करून श्वसन व्यायाम सुरू करा.
Step 2: 5 मिनिटे ताडासन, वृक्षासन करा.
Step 3: साधे स्ट्रेचिंग व्यायाम घ्या.
Step 4: 2 मिनिटे ध्यान (डोळे बंद करून शांत बसा).
Step 5: अनुभव विचारून सत्र समाप्त करा.
🎭 5) लघुनाट्य / भूमिकानाट्य
🎯 उद्दिष्ट:
आत्मविश्वास व सादरीकरण कौशल्य वाढवणे.
🪜 Step-by-Step पद्धत:
Step 1: छोटा विषय निवडा (स्वच्छता, प्रामाणिकपणा).
Step 2: 4–5 विद्यार्थ्यांचा गट तयार करा.
Step 3: 15 मिनिटे तयारी वेळ द्या.
Step 4: 5–7 मिनिटे सादरीकरण करा.
Step 5: शेवटी शिकवण स्पष्ट करा.
गृहपाठ ( सर्जनशील)
इयत्ता 1–2 : “माझा आवडता खेळ” चित्र काढा.
इयत्ता 3–5 : “माझा आदर्श” 10 ओळी लिहा.
इयत्ता 6–9 : “दप्तरमुक्त शनिवार अनुभव” 15 ओळी लिहा.
उद्दिष्टे
✔ आत्मविश्वास वाढविणे.
✔ सर्जनशीलता विकसित करणे.
✔ संवाद कौशल्य सुधारणा.
✔ नेतृत्व व सहकार्य भावना वाढविणे.
✔ शाळेबद्दल प्रेम व आनंद निर्माण करणे.
निष्कर्ष
28 February 2026 चा दप्तरमुक्त शनिवार विद्यार्थ्यांसाठी आनंददायी, प्रेरणादायी आणि कौशल्यवर्धक ठरेल.
👉 कमी ताण + जास्त कृती + आनंदी शिक्षण = प्रभावी शिक्षण
Read More –
Creative Thinking for Std. 4 | इयत्ता ४ थी साठी सर्जनशील विचार क्षमता विकास
Numerical Information – इयत्ता ४ थी इंग्रजी व्याकरण मार्गदर्शक
Punctuation Marks –इयत्ता ४ थी शिष्यवृत्ती परीक्षा: विरामचिन्हे