5 January 1664 रोजी छत्रपती शिवाजी महाराजांनी सुरतेवर कशी स्वारी केली, त्या हल्ल्याचे नियोजन, शिस्तबद्ध कारवाई आणि त्यामागील स्वराज्याची भूमिका या लेखात सविस्तरपणे मांडले आहे. सुरतेवरील ऐतिहासिक स्वारीचा सुस्पष्ट आढावा.
प्रस्तावना
छत्रपती शिवाजी महाराजांनी स्वराज्याच्या उभारणीसाठी केवळ तलवारीचा नव्हे, तर बुद्धी, नियोजन आणि नीतीचा प्रभावी वापर केला. मुघल साम्राज्याशी चाललेल्या संघर्षात आर्थिक बळ आवश्यक होते. त्या दृष्टीने ५ जानेवारी १६६४(5 January 1664) रोजी महाराजांनी केलेली सुरतेवरची स्वारी ही अत्यंत महत्त्वाची ठरली. सुरत हे त्या काळातील मुघल साम्राज्याचे समृद्ध व्यापारी केंद्र होते.
अशाच प्रकारच्या लेखांसाठी येथे click करा .
छत्रपती शिवाजी महाराजांचा जीवनप्रवास
सुरतेवर स्वारी : पार्श्वभूमी
- सुरत हे त्या काळातील मुघल साम्राज्याचे अतिशय श्रीमंत व्यापारी शहर होते.
- औरंगजेबाच्या सततच्या आक्रमणांना तोंड देण्यासाठी स्वराज्यास आर्थिक बळाची गरज होती.
- मुघल सरदार शाइस्तेखान पुण्यात असताना शिवाजी महाराजांनी त्याचा पराभव करून मुघलांना हादरवले होते.
स्वारीचे नियोजन
- महाराजांनी अत्यंत गुप्तपणे योजना आखली.
- साधारण ४,००० निवडक मावळ्यांसह ते निघाले.
- मुघलांना संशय येऊ नये म्हणून वेगवेगळ्या मार्गांनी हालचाल केली.
- वेग, गोपनीयता आणि अचानक हल्ला हे या मोहिमेचे प्रमुख सूत्र होते.
सुरतेवर हल्ला (5 January 1664)
- ५ जानेवारीला शिवाजी महाराजांनी अचानक सुरतेवर हल्ला केला.
- मुघल सुभेदार इनायत खान पूर्णपणे गाफील राहिला.
- मुघल सैन्य किल्ल्यात लपून बसले; शहर असुरक्षित झाले.
सुरतेवर कसा हल्ला केला?
सुरतेवर स्वारी करण्यापूर्वी छत्रपती शिवाजी महाराजांनी अत्यंत गुप्तपणे आणि काळजीपूर्वक नियोजन केले होते. मुघलांना संशय येऊ नये म्हणून त्यांनी निवडक सुमारे चार हजार मावळ्यांची फौज तयार केली. जलद हालचाल, गोपनीयता आणि अचानक हल्ला ही या मोहिमेची प्रमुख वैशिष्ट्ये होती. महाराज आपल्या सैन्यासह वेगवेगळ्या मार्गांनी सुरतेच्या दिशेने निघाले आणि योग्य वेळी शहराच्या जवळ पोहोचले.
५ जानेवारी १६६४ (5 January 1664)रोजी पहाटे महाराजांनी अचानक सुरतेवर हल्ला चढवला. मुघल सुभेदार इनायत खान आणि त्याचे सैन्य या हल्ल्यास पूर्णपणे गाफील राहिले. मुघल फौज किल्ल्यात जाऊन लपली, त्यामुळे शहरातील संरक्षण व्यवस्था कोलमडली. या संधीचा योग्य उपयोग करत शिवाजी महाराजांनी शहरातील श्रीमंत मुघल सरदार, सावकार आणि परकीय व्यापाऱ्यांच्या कोठारांवर कारवाई सुरू केली.
ही लूट करताना महाराजांनी कठोर शिस्त पाळली. सामान्य जनता, गरीब नागरिक, स्त्रिया, साधू-संत तसेच धार्मिक स्थळांना कोणताही त्रास दिला गेला नाही. इंग्रज, डच आणि फ्रेंच व्यापाऱ्यांनाही संरक्षण देण्यात आले. लूट ही वैयक्तिक स्वार्थासाठी नसून स्वराज्याच्या उभारणीसाठी असल्याचे महाराजांनी आपल्या कृतीतून स्पष्ट केले.
सुमारे तीन ते चार दिवसांत ही मोहीम पूर्ण करून, मुघलांची मोठी फौज येण्यापूर्वीच शिवाजी महाराजांनी सुरक्षितपणे माघार घेतली. कोणतीही अनावश्यक हानी न होता ही स्वारी यशस्वी झाली आणि मुघल साम्राज्याच्या आर्थिक शक्तीला जबरदस्त धक्का बसला.
शिस्तबद्ध माघार
- सुमारे ३–४ दिवसांत महाराजांनी मोहीम पूर्ण केली.
- मुघल फौज येण्याआधीच सुरक्षितपणे माघार घेतली.
- एकाही मावळ्याला अनावश्यक धोका न होता स्वारी यशस्वी झाली.
ऐतिहासिक महत्त्व
- मुघल साम्राज्याच्या आर्थिक कण्याला जबर धक्का बसला.
- शिवाजी महाराजांची कीर्ती देश-विदेशात पसरली.
- स्वराज्याला आर्थिक बळ मिळाले.
- महाराजांची धर्मनिष्ठा, शिस्त व प्रजाहितदक्षता अधोरेखित झाली.
निष्कर्ष
५ जानेवारी १६६४(5 January 1664) ची सुरत स्वारी ही केवळ लूट नव्हती, तर
👉 स्वराज्याच्या उभारणीसाठी केलेली रणनीतिक, न्याय्य आणि आदर्श मोहीम होती.
यातून छत्रपती शिवाजी महाराज हे केवळ महान योद्धे नव्हे, तर दूरदृष्टी असलेले राज्यकर्ते होते, हे सिद्ध होते.