7 March 2026 रोजी शाळेत दप्तरमुक्त शनिवार उपक्रम राबविण्यात येणार आहे. या दिवशी विद्यार्थ्यांना पुस्तकी अभ्यासाऐवजी अनुभवाधारित शिक्षण देण्यात येईल. विविध कृती, खेळ, प्रयोग, कला, चर्चा आणि जीवनकौशल्यावर आधारित उपक्रमांमधून विद्यार्थ्यांचा सर्वांगीण विकास घडविण्याचा प्रयत्न केला जाईल.
प्रस्तावना
दप्तरमुक्त शनिवार ही संकल्पना विद्यार्थ्यांच्या आनंदी शिक्षणासाठी अत्यंत महत्त्वाची आहे. या दिवशी विद्यार्थ्यांवरील अभ्यासाचा ताण कमी करून त्यांची सर्जनशीलता, आत्मविश्वास, संवादकौशल्य आणि सामाजिक जाणीव वाढविण्यावर भर दिला जातो.
👉 Learning by Doing या तत्त्वावर आधारित उपक्रम विद्यार्थ्यांना प्रत्यक्ष अनुभवातून शिकण्याची संधी देतात.
यामध्ये नवोपक्रम, प्रयोग, प्रकल्प आधारित शिक्षण आणि सर्जनशील क्रियाकलाप यांचा समावेश असतो.
➡ राष्ट्रीय स्तरावरील अभ्यासक्रम, शैक्षणिक संशोधन व शिक्षकांसाठी मार्गदर्शक साहित्य.
इयत्ता 1 ली ते 2 री – 7 March 2026
| तासिका | उपक्रम | स्वरूप | साहित्य |
|---|---|---|---|
| 1 | प्रार्थना व देशभक्ती गीत | समूह | ध्वनी व्यवस्था |
| 2 | रंग भरा उपक्रम | सर्जनशील | रंग, कागद |
| 3 | गोष्टी सांगणे | कथाकथन | कथा पुस्तक |
| 4 | बालगीत व नृत्य | सादरीकरण | संगीत |
| 5 | मजेदार खेळ | मैदानी | चेंडू |
| 6 | स्वच्छता उपक्रम | प्रत्यक्ष | झाडू |
| 7 | बालसभा | चर्चा | — |
| 8 | अनुभव कथन | मौखिक | — |
इयत्ता 3 री ते 5 वी – 7 March 2026
| तासिका | उपक्रम | स्वरूप | साहित्य |
|---|---|---|---|
| 1 | सुविचार व बातमी वाचन | सादरीकरण | — |
| 2 | हस्तकला | सर्जनशील | कागद, गोंद |
| 3 | सोपा विज्ञान प्रयोग | प्रत्यक्ष | प्रयोग साहित्य |
| 4 | वाचन प्रेरणा | वाचन | कथा पुस्तके |
| 5 | समूह चर्चा | विषय आधारित | — |
| 6 | योग व व्यायाम | मैदानी | — |
| 7 | सांस्कृतिक कार्यक्रम | सादरीकरण | संगीत |
| 8 | शैक्षणिक खेळ | शिक्षणात्मक | चार्ट |
Measurement: इयत्ता ४ थी शिष्यवृत्ती-मापन: लांबी, वस्तुमान व धारकता
इयत्ता 6 वी ते 9 वी – 7 March 2026
| तासिका | उपक्रम | स्वरूप | साहित्य |
|---|---|---|---|
| 1 | प्रेरणादायी भाषण | सादरीकरण | — |
| 2 | करिअर मार्गदर्शन | चर्चा | चार्ट |
| 3 | विज्ञान प्रात्यक्षिक | प्रयोग | साहित्य |
| 4 | वादविवाद स्पर्धा | चर्चा | — |
| 5 | निबंध / पोस्टर लेखन | लेखन | कागद |
| 6 | सामाजिक उपक्रम | प्रत्यक्ष | — |
| 7 | क्रीडा स्पर्धा | मैदानी | खेळ साहित्य |
| 8 | अनुभव व अभिप्राय | मौखिक | — |
Adjective : विशेषण -इयत्ता ४ थी शिष्यवृत्ती संपूर्ण मार्गदर्शक
उपक्रम – 7 March 2026
🎨 1) चित्रकला उपक्रम (इयत्ता 1 ते 5)
🎯 उद्दिष्ट
विद्यार्थ्यांची कल्पनाशक्ती व सर्जनशीलता वाढविणे.
Step-by-Step पद्धत
Step 1: विषय जाहीर करा (उदा. “माझे गाव”, “निसर्ग”).
Step 2: विद्यार्थ्यांना कागद व रंग द्या.
Step 3: 5 मिनिटे कल्पना मांडण्यासाठी चर्चा घ्या.
Step 4: 20 मिनिटे चित्र काढण्यास वेळ द्या.
Step 5: विद्यार्थ्यांना चित्राचे स्पष्टीकरण सांगायला सांगा.
Step 6: उत्कृष्ट चित्रांचे कौतुक करा.
🔬 2) सोपा विज्ञान प्रयोग (इयत्ता 3 ते 7)
🎯 उद्दिष्ट
अनुभवातून विज्ञान संकल्पना समजणे.
Step-by-Step पद्धत
Step 1: ग्लास, पाणी आणि मीठ घ्या.
Step 2: पाण्यात मीठ टाका.
Step 3: अंडे पाण्यात टाका.
Step 4: अंडे तरंगते का ते पाहा.
Step 5: घनता संकल्पनेवर चर्चा करा.
Step 6: निष्कर्ष विद्यार्थ्यांकडून काढून घ्या.
Tense: काळ-इयत्ता ४ थी शिष्यवृत्ती संपूर्ण मार्गदर्शक
🗣 3) चर्चा / वादविवाद (इयत्ता 6 ते 9)
🎯 उद्दिष्ट
विचारशक्ती आणि संवादकौशल्य वाढवणे.
Step-by-Step
Step 1: विषय निवडा – “मोबाईलचा वापर”.
Step 2: दोन गट तयार करा.
Step 3: 10 मिनिटे तयारीसाठी द्या.
Step 4: प्रत्येक विद्यार्थ्याला बोलण्याची संधी द्या.
Step 5: शिक्षक निष्कर्ष मांडतील.
🧘 4) योग व तंदुरुस्ती
🎯 उद्दिष्ट
शारीरिक व मानसिक आरोग्य सुधारणा.
Step-by-Step
Step 1: श्वसन व्यायाम.
Step 2: ताडासन व वृक्षासन.
Step 3: स्ट्रेचिंग व्यायाम.
Step 4: 2 मिनिटे ध्यान.
Step 5: अनुभव शेअर करा.
🎭 5) भूमिकानाट्य
🎯 उद्दिष्ट
आत्मविश्वास व सादरीकरण कौशल्य वाढवणे.
Step-by-Step
Step 1: विषय निवडा (प्रामाणिकपणा / स्वच्छता).
Step 2: 4–5 विद्यार्थ्यांचे गट करा.
Step 3: 15 मिनिटे तयारी.
Step 4: 5 मिनिटे सादरीकरण.
Step 5: शिकवण स्पष्ट करा.
गृहपाठ (सर्जनशील)-7 March 2026
| इयत्ता | गृहपाठ |
|---|---|
| 1–2 | “माझी शाळा” चित्र काढा |
| 3–5 | “माझा आवडता शिक्षक” 10 ओळी लिहा |
| 6–9 | “दप्तरमुक्त शनिवार अनुभव” 15 ओळी लिहा |
उद्दिष्टे
✔ विद्यार्थ्यांचा आत्मविश्वास वाढविणे.
✔ सर्जनशीलता विकसित करणे.
✔ संवाद कौशल्य वाढवणे.
✔ नेतृत्व व सहकार्य भावना वाढवणे.
✔ आनंदी शिक्षण वातावरण निर्माण करणे.
निष्कर्ष
7 March 2026 चा दप्तरमुक्त शनिवार विद्यार्थ्यांसाठी आनंददायी व प्रेरणादायी ठरेल. विविध उपक्रमांमधून विद्यार्थ्यांना अनुभवातून शिकण्याची संधी मिळेल.
👉 कमी ताण + जास्त कृती + आनंदी शिक्षण = प्रभावी शिक्षण
Read More :
Poem and Questions : इयत्ता ४ थी शिष्यवृत्ती – कविता व त्यावरील प्रश्न
Types Of Nouns– English Grammar स्पष्टीकरण – इयत्ता ४ थी शिष्यवृत्ती
Passage : इयत्ता ४ थी शिष्यवृत्ती – उतारा व आकलन
Cardinal and Ordinal Numbers: इयत्ता ४थी शिष्यवृत्ती अभ्यासासाठी सविस्तर मार्गदर्शन