इयत्ता ७ वी शिष्यवृत्ती परीक्षेसाठी सादृश्य (Analogy) या घटकाचे संपूर्ण मार्गदर्शन, उदाहरणे, प्रकार आणि सराव प्रश्न या लेखामध्ये दिले आहेत.
सादृश्य (Analogy)
इयत्ता ७ वी शिष्यवृत्ती परीक्षेमध्ये बौद्धिक चाचणी (Intelligence Test) या घटकात सादृश्य (Analogy) या प्रकारचे प्रश्न हमखास विचारले जातात. सादृश्य म्हणजे दोन गोष्टींमधील संबंध ओळखून त्याच प्रकारचा संबंध दुसऱ्या जोडीमध्ये शोधणे.
सोप्या भाषेत सांगायचे झाल्यास “एका जोडीत असलेला संबंध दुसऱ्या जोडीत शोधणे” याला सादृश्य म्हणतात.
उदा.
पेन : लिहिणे :: चाकू : ?
उत्तर → कापणे
कारण पेनचा उपयोग लिहिण्यासाठी होतो, त्याचप्रमाणे चाकूचा उपयोग कापण्यासाठी होतो.
Maharashtra State Council of Examination – अधिकृत वेबसाइट
सादृश्य (Analogy) म्हणजे काय?
सादृश्य (Analogy) म्हणजे दोन शब्द किंवा वस्तूंमधील संबंध ओळखून त्याच प्रकारचा संबंध दुसऱ्या जोडीमध्ये शोधणे.
सादृश्य(Analogy) प्रश्नामध्ये खालील प्रकार असतात :
- वस्तू आणि उपयोग
- भाग आणि पूर्ण
- प्राणी आणि त्यांचे घर
- कारण आणि परिणाम
- समानार्थी शब्द
- विरुद्धार्थी शब्द
- संख्या सादृश्य
Animals Home :शब्दसंपत्ती वरील प्रभुत्व – घर दर्शक शब्द
1. वस्तू आणि उपयोग (Object – Use)
या प्रकारात एखाद्या वस्तूचा उपयोग विचारला जातो.
उदाहरण :
सुई : शिवणे :: कुऱ्हाड : ?
उत्तर → लाकूड तोडणे
कारण सुईचा उपयोग शिवण्यासाठी होतो आणि कुऱ्हाडीचा उपयोग लाकूड तोडण्यासाठी होतो.
2. भाग आणि पूर्ण (Part – Whole)
या प्रकारात एखादा भाग आणि त्याचे पूर्ण स्वरूप ओळखायचे असते.
उदाहरण :
पान : झाड :: चाक : ?
उत्तर → गाडी
कारण पान हा झाडाचा भाग आहे आणि चाक हे गाडीचा भाग आहे.
3. प्राणी आणि त्यांचे घर
उदाहरण :
सिंह : गुहा :: मधमाशी : ?
उत्तर → पोळे
कारण सिंह गुहेत राहतो आणि मधमाशी पोळ्यात राहते.
4. कारण आणि परिणाम
उदाहरण :
पाऊस : पूर :: भूकंप : ?
उत्तर → हानी
कारण पावसामुळे पूर येतो आणि भूकंपामुळे हानी होते.
5. समानार्थी शब्द
उदाहरण :
सुंदर : रमणीय :: आनंद : ?
उत्तर → सुख
6. विरुद्धार्थी शब्द
उदाहरण :
दिवस : रात्र :: सुख : ?
उत्तर → दुःख
7. संख्या सादृश्य
उदाहरण :
3 : 9 :: 4 : ?
उत्तर → 16
कारण
3² = 9
4² = 16
सादृश्य(Analogy) सोडवण्याच्या महत्वाच्या टिप्स
✔ प्रथम दोन शब्दांमधील संबंध ओळखा.
✔ संबंधाचा प्रकार समजून घ्या.
✔ पर्यायांमधून योग्य उत्तर निवडा.
✔ घाई न करता विचार करून उत्तर द्या.
सराव प्रश्न (MCQ)
प्रश्न 1
पेन : लिहिणे :: ब्रश : ?
A) धुणे
B) रंगवणे
C) कापणे
D) उचलणे
उत्तर → B) रंगवणे
प्रश्न 2
पान : झाड :: पंख : ?
A) पक्षी
B) मासा
C) झाड
D) घर
उत्तर → A) पक्षी
प्रश्न 3
सिंह : गुहा :: ससा : ?
A) घर
B) बिळ
C) जंगल
D) पिंजरा
उत्तर → B) बिळ
प्रश्न 4
गरम : थंड :: दिवस : ?
A) सकाळ
B) संध्याकाळ
C) रात्र
D) सूर्य
उत्तर → C) रात्र
प्रश्न 5
3 : 6 :: 5 : ?
A) 10
B) 15
C) 20
D) 25
उत्तर → A) 10
प्रश्न 6
मासा : पाणी :: पक्षी : ?
A) आकाश
B) जंगल
C) घर
D) झाड
उत्तर → A) आकाश
प्रश्न 7
डॉक्टर : रुग्ण :: शिक्षक : ?
A) विद्यार्थी
B) पालक
C) मित्र
D) समाज
उत्तर → A) विद्यार्थी
प्रश्न 8
हात : बोटे :: पाय : ?
A) गुडघा
B) बोटे
C) टाच
D) पाऊल
उत्तर → B) बोटे
प्रश्न 9
सूर्य : प्रकाश :: चंद्र : ?
A) अंधार
B) प्रकाश
C) उष्णता
D) पाणी
उत्तर → B) प्रकाश
प्रश्न 10
किल्ली : कुलूप :: पासवर्ड : ?
A) मोबाईल
B) संगणक
C) दार
D) पुस्तक
उत्तर → B) संगणक
Tense: काळ-इयत्ता ४ थी शिष्यवृत्ती संपूर्ण मार्गदर्शक
सादृश्य (Analogy) – 50 सराव प्रश्न
सूचना : दिलेल्या जोड्यांमधील संबंध ओळखा आणि योग्य पर्याय निवडा.
प्रश्न
1.
पान : झाड :: पाकळी : ?
A) फूल
B) खोड
C) मुळ
D) फांदी
2.
पेन : लिहिणे :: सुरी : ?
A) कापणे
B) खाणे
C) वाचणे
D) रंगवणे
3.
पक्षी : घरटे :: मधमाशी : ?
A) गुहा
B) पोळे
C) बिळ
D) जाळे
4.
डॉक्टर : रुग्णालय :: शिक्षक : ?
A) शाळा
B) बाजार
C) कार्यालय
D) रस्ता
5.
मासा : पाणी :: उंट : ?
A) जंगल
B) वाळवंट
C) डोंगर
D) नदी
6.
दिवस : रात्र :: सुख : ?
A) आनंद
B) दुःख
C) हसू
D) प्रकाश
7.
चौरस : चार :: त्रिकोण : ?
A) दोन
B) तीन
C) पाच
D) सहा
8.
डोळे : पाहणे :: कान : ?
A) बोलणे
B) ऐकणे
C) चालणे
D) स्पर्श
9.
वाघ : मांसाहारी :: गाय : ?
A) सर्वभक्षी
B) शाकाहारी
C) मांसाहारी
D) कीटकभक्षी
10.
घड्याळ : वेळ :: थर्मामीटर : ?
A) दाब
B) तापमान
C) वेग
D) अंतर
11.
पुस्तक : लेखक :: चित्र : ?
A) चित्रकार
B) शिक्षक
C) कवी
D) विद्यार्थी
12.
चंद्र : उपग्रह :: पृथ्वी : ?
A) तारा
B) ग्रह
C) सूर्य
D) आकाश
13.
रोप : झाड :: वासरू : ?
A) गाय
B) शेळी
C) कुत्रा
D) घोडा
14.
कात्री : कापणे :: ब्रश : ?
A) रंगवणे
B) लिहिणे
C) कापणे
D) धुणे
15.
बीज : वनस्पती :: अंडे : ?
A) प्राणी
B) पक्षी
C) पिल्लू
D) मासा
16.
पुस्तक : वाचन :: अन्न : ?
A) खाणे
B) बनवणे
C) विकणे
D) धुणे
17.
पाऊस : पूर :: आग : ?
A) धूर
B) राख
C) नुकसान
D) उष्णता
18.
सोने : धातू :: हिरा : ?
A) खनिज
B) दगड
C) स्फटिक
D) माती
19.
भारत : रुपया :: अमेरिका : ?
A) डॉलर
B) येन
C) युरो
D) पाउंड
20.
किल्ली : कुलूप :: पासवर्ड : ?
A) संगणक
B) दरवाजा
C) घर
D) पुस्तक
21.
फूल : सुगंध :: सूर्य : ?
A) प्रकाश
B) पाणी
C) हवा
D) झाड
22.
पंख : पक्षी :: पर : ?
A) मासा
B) साप
C) प्राणी
D) पक्षी
23.
नदी : पाणी :: रस्ता : ?
A) वाहन
B) झाड
C) घर
D) पर्वत
24.
शिक्षक : शिकवणे :: डॉक्टर : ?
A) उपचार करणे
B) वाचणे
C) खेळणे
D) धावणे
25.
डोके : केस :: चेहरा : ?
A) डोळे
B) हात
C) पाय
D) नाक
26.
पुस्तक : ग्रंथालय :: प्राणी : ?
A) जंगल
B) घर
C) बाजार
D) शाळा
27.
रेल्वे : पटरी :: बस : ?
A) रस्ता
B) पूल
C) नदी
D) स्टेशन
28.
शेतकरी : शेती :: शिक्षक : ?
A) शाळा
B) रस्ता
C) दुकान
D) बाजार
29.
मधमाशी : मध :: गाय : ?
A) दूध
B) पाणी
C) गवत
D) दही
30.
वाचन : पुस्तक :: लेखन : ?
A) पेन
B) कागद
C) शाई
D) वही
31.
सूर्य : दिवस :: चंद्र : ?
A) रात्र
B) सकाळ
C) संध्याकाळ
D) दुपार
32.
फुटबॉल : खेळ :: तबला : ?
A) संगीत
B) नृत्य
C) चित्र
D) लेखन
33.
झाड : सावली :: छत्री : ?
A) पाऊस
B) संरक्षण
C) पाणी
D) वारा
34.
पेन : शाई :: दिवा : ?
A) तेल
B) पाणी
C) हवा
D) माती
35.
भात : शेत :: मासे : ?
A) पाणी
B) जंगल
C) डोंगर
D) घर
36.
कापूस : कापड :: लोखंड : ?
A) साधन
B) मशीन
C) तलवार
D) धातू
37.
फळ : झाड :: दूध : ?
A) गाय
B) शेळी
C) म्हैस
D) प्राणी
38.
घर : राहणे :: शाळा : ?
A) शिकणे
B) खेळणे
C) बसणे
D) धावणे
39.
विद्यार्थी : अभ्यास :: खेळाडू : ?
A) खेळ
B) धावणे
C) मैदान
D) विजय
40.
पाणी : तहान :: अन्न : ?
A) भूक
B) चव
C) गंध
D) रंग
41.
माशी : कीटक :: साप : ?
A) सरपटणारा
B) प्राणी
C) पक्षी
D) मासा
42.
घड्याळ : सेकंद :: कॅलेंडर : ?
A) दिवस
B) आठवडा
C) महिना
D) वर्ष
43.
किल्ली : दरवाजा :: पासवर्ड : ?
A) मोबाईल
B) घर
C) पुस्तक
D) संगणक
44.
अन्न : ऊर्जा :: पेट्रोल : ?
A) गाडी
B) इंजिन
C) शक्ती
D) धूर
45.
पंखा : हवा :: हीटर : ?
A) थंडी
B) उष्णता
C) प्रकाश
D) पाणी
46.
मध : गोड :: लिंबू : ?
A) कडू
B) आंबट
C) खारट
D) तिखट
47.
वृत्तपत्र : बातमी :: पुस्तक : ?
A) ज्ञान
B) शाळा
C) लेखक
D) कागद
48.
सूर्य : उष्णता :: बर्फ : ?
A) थंडी
B) पाणी
C) धूर
D) वारा
49.
डोळे : दृष्टी :: कान : ?
A) श्रवण
B) बोलणे
C) चालणे
D) स्पर्श
50.
मधमाशी : पोळे :: मुंगी : ?
A) वारूळ
B) घर
C) झाड
D) बिळ
Pronoun : सर्वनाम-इयत्ता ४ थी शिष्यवृत्ती –संपूर्ण मार्गदर्शक लेख
निष्कर्ष
इयत्ता ७ वी शिष्यवृत्ती परीक्षेमध्ये सादृश्य (Analogy) हा अत्यंत महत्वाचा घटक आहे. सादृश्य प्रश्न सोडवण्यासाठी संबंध ओळखण्याची क्षमता वाढवणे आवश्यक आहे. नियमित सराव केल्यास विद्यार्थ्यांना हा प्रकार अतिशय सोपा वाटू लागतो.
दररोज १० ते १५ सादृश्य प्रश्नांचा सराव केल्यास विद्यार्थ्यांची तार्किक विचारशक्ती (Logical Thinking) वाढते आणि परीक्षेत चांगले गुण मिळवणे सोपे होते.
Read More :
Passage : इयत्ता ४ थी शिष्यवृत्ती – उतारा व आकलन
Types Of Nouns– English Grammar स्पष्टीकरण – इयत्ता ४ थी शिष्यवृत्ती
Calendar–दिनदर्शिका -शिष्यवृत्ती परीक्षा इयत्ता ४ थी साठी सविस्तर लेख