अनंत लक्ष्मण कान्हेरे(Anant Kanhere)हे भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यातील एक तेजस्वी तरुण क्रांतिकारक होते. ब्रिटिश अधिकारी जॅक्सनच्या वधानंतर त्यांनी अवघ्या अठरा वर्षांच्या वयात देशासाठी बलिदान दिले. त्यांच्या धैर्य, देशप्रेम आणि क्रांतिकारी कार्याचा हा सविस्तर लेख आहे.
प्रस्तावना
भारतीय स्वातंत्र्यलढा हा केवळ राजकीय आंदोलनांचा इतिहास नसून, त्यामध्ये असंख्य तरुण क्रांतिकारकांनी आपल्या प्राणांची आहुती दिली आहे. अशाच तेजस्वी, निर्भीड आणि ध्येयवादी क्रांतिकारकांपैकी एक म्हणजे अनंत लक्ष्मण कान्हेरे(Anant Kanhere). अल्पवयातच त्यांनी देशप्रेम, धैर्य आणि बलिदानाचा आदर्श उभा केला. ब्रिटिश सत्तेविरुद्ध उभे ठाकून अन्यायाला आव्हान देणारा हा तरुण आजही प्रेरणास्थान ठरतो.
अशाच प्रकारचे लेख वाचण्यासाठी येथे click करा .
महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स : नाशिक जिल्ह्याचा इतिहास
अनंत कान्हेरे यांचा जन्म व बालपण
अनंत लक्ष्मण कान्हेरे (Anant Kanhere)यांचा जन्म १८९१ साली नाशिक जिल्ह्यातील एका मध्यमवर्गीय कुटुंबात झाला. लहानपणापासूनच ते बुद्धिमान, अभ्यासू आणि संवेदनशील स्वभावाचे होते. देशातील परकीय सत्तेचे अत्याचार, अन्यायकारक कायदे आणि भारतीयांवर होणारा अन्याय पाहून त्यांच्या मनात लहान वयातच असंतोष निर्माण झाला.
त्यांच्या शिक्षणकाळातच लोकमान्य टिळकांचे विचार, स्वदेशी चळवळ आणि क्रांतिकारक साहित्याचा त्यांच्यावर खोल प्रभाव पडला.
क्रांतिकारक विचारांची जडणघडण
अनंत कान्हेरे(Anant Kanhere) हे अभिनव भारत संघटनेचे सक्रिय सदस्य होते. या संघटनेचा उद्देश सशस्त्र क्रांतीद्वारे ब्रिटिश सत्तेचा नायनाट करणे हा होता.
वीर सावरकर, बाबाराव सावरकर यांचे विचार, तसेच युरोपातील क्रांतींचे इतिहास वाचून कन्हेरे यांची देशभक्ती अधिक तीव्र झाली.
त्यांच्या मते,
“देशासाठी बलिदान देणे हेच खरे राष्ट्रधर्म आहे.”
जॅक्सनचा वध – ऐतिहासिक घटना
नाशिक कट (1909)
ब्रिटिश अधिकारी ए. एम. टी. जॅक्सन हा भारतीयांवर अन्याय करणारा, क्रूर आणि दडपशाही वृत्तीचा अधिकारी म्हणून ओळखला जात होता.त्याने भारतीय क्रांतिकारकांवर अत्याचार केले, अनेकांना शिक्षा दिल्या आणि लोकमान्य टिळकांविरुद्ध खटले उभे केले.
या अन्यायाचा बदला घेण्याचा निर्धार अनंत कान्हेरे(Anant Kanhere) यांनी केला.
21 डिसेंबर 1909
नाशिकच्या विजयानंद थिएटर मध्ये जॅक्सन एका नाटकाच्या कार्यक्रमासाठी उपस्थित होता.
याच ठिकाणी अनंत कान्हेरे (Anant Kanhere)यांनी अत्यंत धैर्याने जॅक्सनवर गोळी झाडून त्याचा वध केला.
ही घटना केवळ एका अधिकाऱ्याचा खून नव्हता, तर ब्रिटिश सत्तेविरुद्ध दिलेला थेट लढ्याचा संदेश होता.
अटक व खटला
जॅक्सनच्या वधानंतर अनंत कान्हेरे यांना त्वरित अटक करण्यात आली.
त्यांच्यावर राजद्रोहाचा खटला चालवण्यात आला. ब्रिटिश सरकारने हा खटला उदाहरण म्हणून वापरण्याचा प्रयत्न केला.
खटल्यादरम्यान कन्हेरे अत्यंत शांत, निर्धाराने आणि निर्भीडपणे वागले.
त्यांनी आपल्या कृत्याबद्दल कोणतीही खंत व्यक्त केली नाही.
फाशी व बलिदान
ब्रिटिश न्यायालयाने अनंत कान्हेरे यांना फाशीची शिक्षा सुनावली.
त्यावेळी त्यांचे वय अवघे १८ वर्षे होते.
19 एप्रिल 1910
अनंत कन्हेरे यांना नाशिक कारागृहात फाशी देण्यात आली.
फाशीच्या वेळी त्यांनी देशभक्तीपर घोषणा दिल्या आणि अत्यंत धैर्याने मृत्यूला सामोरे गेले.
अनंत कान्हेरे यांचे कार्य व महत्त्व
1. तरुणांसाठी प्रेरणास्थान
अतिशय लहान वयात देशासाठी प्राण अर्पण करणारा हा क्रांतिकारक आजही युवकांना प्रेरणा देतो.
2. ब्रिटिश सत्तेला धक्का
जॅक्सनच्या वधामुळे ब्रिटिश प्रशासन हादरून गेले.
सशस्त्र क्रांतीचा मार्गही स्वातंत्र्यलढ्यात प्रभावी ठरू शकतो, हे सिद्ध झाले.
3. क्रांतिकारक चळवळीला बळ
या घटनेनंतर अनेक तरुण क्रांतिकारक चळवळीत सहभागी झाले.
4. स्वातंत्र्यलढ्याचा तेजस्वी अध्याय
अनंत कान्हेरे यांचे बलिदान भारतीय स्वातंत्र्यलढ्याच्या इतिहासातील एक तेजस्वी व गौरवशाली पान आहे.
समाजावर पडलेला प्रभाव
अनंत कान्हेरे यांच्या हौतात्म्यामुळे समाजात देशभक्तीची भावना अधिक तीव्र झाली.
त्यांच्या बलिदानाने अनेकांना आत्मसन्मान, स्वातंत्र्य आणि राष्ट्रनिष्ठेचे महत्त्व कळले.
निष्कर्ष
अनंत लक्ष्मण कान्हेरे (Anant Kanhere)हे केवळ एक क्रांतिकारक नव्हते, तर ते देशप्रेम, त्याग आणि धैर्याचे प्रतीक होते.
अवघ्या अठरा वर्षांच्या आयुष्यात त्यांनी जे कार्य केले, ते अनेक पिढ्यांना प्रेरणा देणारे आहे.आजच्या काळात स्वातंत्र्य सहज मिळालेले नसून, ते अशा असंख्य बलिदानांचे फलित आहे, हे लक्षात ठेवणे गरजेचे आहे.अनंत कान्हेरे यांचे नाव भारतीय इतिहासात सदैव अमर राहील.