दिनदर्शिका (Calendar)म्हणजे दिवस, महिने आणि वर्ष यांची मांडणी.१ वर्षात १२ महिने आणि ३६५ दिवस असतात. अधिवर्षात ३६६ दिवस असतात.आपण प्रामुख्याने Gregorian calendar वापरतो.
प्रस्तावना
आपल्या दैनंदिन जीवनात दिनदर्शिकेला (Calendar)म्हणजेखूप महत्त्व आहे. शाळेची परीक्षा, वाढदिवस, सण-उत्सव, राष्ट्रीय दिवस – हे सर्व योग्य दिवशी कसे समजते? यासाठी आपण दिनदर्शिकेचा वापर करतो.
भारतामध्ये प्रामुख्याने Gregorian calendar वापरली जाते. शासकीय कामकाजासाठी Shalivahana Shaka calendar देखील मान्य आहे.
दिनदर्शिका (Calendar)म्हणजे काय?
व्याख्या :
वर्ष, महिने, आठवडे आणि दिवस यांची शिस्तबद्ध मांडणी म्हणजे दिनदर्शिका.
दिनदर्शिके (Calendar)बद्दल महत्त्वाची माहिती
(1) सामान्य वर्ष
- 1 वर्ष = 365 दिवस
- 365 दिवस = 52 आठवडे + 1 दिवस
👉 त्यामुळे एखाद्या तारखेचा वार पुढील वर्षी 1 दिवसाने पुढे सरकतो.
उदा. 3 ऑगस्ट 2013 रोजी शनिवार असेल तर 3 ऑगस्ट 2014 रोजी रविवार असेल.
Adverbs : English Grammar-4th Scholarship(क्रियाविशेषण)
(2) 1 जानेवारीचा वार
1 जानेवारीला जो वार असेल, तोच वार 31 डिसेंबरला असतो (सामान्य वर्षात).
👉 त्यामुळे 1 जानेवारीचा वार त्या वर्षात 53 वेळा येतो.
(3) आठवड्याची रचना
- सोमवार ते रविवार = 7 दिवस
- रविवारी आठवडा संपतो
- 8 व्या दिवशी पुन्हा सोमवार येतो
(4) अधिवर्ष (Leap Year)
ज्या वर्षाला 4 ने पूर्ण भाग जातो ते वर्ष अधिवर्ष असते.
शतक वर्षाला 400 ने पूर्ण भाग गेला तरच ते अधिवर्ष असते.
- अधिवर्ष = 366 दिवस
- 366 दिवस = 52 आठवडे + 2 दिवस
👉 त्यामुळे वार 2 दिवसांनी पुढे सरकतो.
उदा. 2024 हे अधिवर्ष होते.
(5) अधिवर्षातील फेब्रुवारी
- अधिवर्षात फेब्रुवारी = 29 दिवस
- सामान्य वर्षात फेब्रुवारी = 28 दिवस
(6) वार पुढे कसा सरकतो?
- सामान्य वर्ष → 1 दिवस पुढे
- अधिवर्ष → 2 दिवस पुढे
उदा.
जर 1 जानेवारी 2024 ला सोमवार असेल, तर 1 जानेवारी 2025 ला बुधवार असेल.
(7) महिन्यातील वार
प्रत्येक महिन्यात 1, 2, 3 या तारखांचे वार निश्चित असतात.
29, 30, 31 या तारखा सर्व महिन्यात नसतात.
एखाद्या महिन्यातील एखादा वार 4 किंवा 5 वेळा येऊ शकतो.
(8) अधिवर्षात वार बदल
लीप वर्षात फेब्रुवारी 29 पर्यंत वारांची मांडणी वेगळी असते.
29 फेब्रुवारीमुळे मार्चपासून वार 1 दिवसाने पुढे सरकतो.
Correct and Incorrect Spellings-इयत्ता ४ थी शिष्यवृत्ती – शुद्ध–अशुद्ध शब्द
(9) महिन्यांचे दिवस
| महिना | दिवस |
|---|---|
| जानेवारी | 31 |
| फेब्रुवारी | 28/29 |
| मार्च | 31 |
| एप्रिल | 30 |
| मे | 31 |
| जून | 30 |
| जुलै | 31 |
| ऑगस्ट | 31 |
| सप्टेंबर | 30 |
| ऑक्टोबर | 31 |
| नोव्हेंबर | 30 |
| डिसेंबर | 31 |
👉 30 दिवसांचा महिना → वार 2 दिवसांनी पुढे
👉 31 दिवसांचा महिना → वार 3 दिवसांनी पुढे
👉 28 दिवसांचा महिना → तोच वार
👉 29 दिवसांचा महिना → 1 दिवस पुढे
मराठी वर्ष – महिने -दिनदर्शिका (Calendar)
| क्र. | मराठी महिना | साधारण इंग्रजी कालावधी |
|---|---|---|
| 1 | चैत्र | मार्च – एप्रिल |
| 2 | वैशाख | एप्रिल – मे |
| 3 | ज्येष्ठ | मे – जून |
| 4 | आषाढ | जून – जुलै |
| 5 | श्रावण | जुलै – ऑगस्ट |
| 6 | भाद्रपद | ऑगस्ट – सप्टेंबर |
| 7 | आश्विन | सप्टेंबर – ऑक्टोबर |
| 8 | कार्तिक | ऑक्टोबर – नोव्हेंबर |
| 9 | मार्गशीर्ष | नोव्हेंबर – डिसेंबर |
| 10 | पौष | डिसेंबर – जानेवारी |
| 11 | माघ | जानेवारी – फेब्रुवारी |
| 12 | फाल्गुन | फेब्रुवारी – मार्च |
👉 हा कालावधी Shalivahana Shaka calendar नुसार साधारण आहे.
कायम एकाच वाराला येणारे दिवस
1 .खालील दिवस दरवर्षी साधारण त्याच वाराला येतात:
- बालदिन – 14 नोव्हेंबर
- शिक्षक दिन – 5 सप्टेंबर
- स्वातंत्र्यदिन – 15 ऑगस्ट
- लोकमान्य टिळक पुण्यतिथी -1 ऑगस्ट
2.खालील दिवस दरवर्षी साधारण त्याच वाराला येतात:
- महाराष्ट्र दिन – 1 मे
- गांधी जयंती – 2 ऑक्टोबर
- नाताळ – 25 डिसेंबर
दिनदर्शिका (Calendar) – ३० MCQ
(इयत्ता ४ थी – शिष्यवृत्ती सराव | Maharashtra State Council of Examination पॅटर्न)
प्रश्न 1 ते 10 – वार शोधा
1) 5 जानेवारी 2026 हा सोमवार आहे. 12 जानेवारी 2026 कोणता वार?
A) रविवार B) सोमवार C) मंगळवार D) बुधवार
2) 3 मार्च 2026 हा मंगळवार आहे. 10 मार्च 2026 कोणता वार?
A) सोमवार B) मंगळवार C) बुधवार D) गुरुवार
3) 8 जून 2026 हा सोमवार आहे. 15 जून 2026 कोणता वार?
A) सोमवार B) मंगळवार C) बुधवार D) रविवार
4) 1 जुलै 2026 हा बुधवार आहे. 8 जुलै 2026 कोणता वार?
A) बुधवार B) गुरुवार C) शुक्रवार D) सोमवार
5) 20 ऑगस्ट 2026 हा गुरुवार आहे. 27 ऑगस्ट 2026 कोणता वार?
A) बुधवार B) गुरुवार C) शुक्रवार D) शनिवार
6) 2 सप्टेंबर 2026 हा बुधवार आहे. 9 सप्टेंबर 2026 कोणता वार?
A) सोमवार B) मंगळवार C) बुधवार D) शुक्रवार
7) 10 ऑक्टोबर 2026 हा शनिवार आहे. 17 ऑक्टोबर 2026 कोणता वार?
A) शनिवार B) रविवार C) सोमवार D) शुक्रवार
8) 25 नोव्हेंबर 2026 हा बुधवार आहे. 2 डिसेंबर 2026 कोणता वार?
A) मंगळवार B) बुधवार C) गुरुवार D) शुक्रवार
9) 18 डिसेंबर 2026 हा शुक्रवार आहे. 25 डिसेंबर 2026 कोणता वार?
A) गुरुवार B) शुक्रवार C) शनिवार D) रविवार
10) 7 एप्रिल 2026 हा मंगळवार आहे. 14 एप्रिल 2026 कोणता वार?
A) सोमवार B) मंगळवार C) बुधवार D) गुरुवार
प्रश्न 11 ते 20 – अधिवर्ष / महिने
11) 2024 हे वर्ष कोणते?
A) सामान्य वर्ष B) अधिवर्ष C) शतक वर्ष D) नाही
12) 2025 हे वर्ष कोणते?
A) अधिवर्ष B) सामान्य वर्ष C) दोन्ही D) नाही
13) अधिवर्षात एकूण किती दिवस असतात?
A) 365 B) 364 C) 366 D) 360
14) फेब्रुवारीत सामान्य वर्षात किती दिवस असतात?
A) 28 B) 29 C) 30 D) 31
15) फेब्रुवारीत अधिवर्षात किती दिवस असतात?
A) 28 B) 29 C) 30 D) 31
16) 1 वर्ष = ?
A) 360 दिवस B) 365 दिवस C) 366 दिवस D) 364 दिवस
17) 365 दिवस = ?
A) 51 आठवडे B) 52 आठवडे C) 52 आठवडे + 1 दिवस D) 53 आठवडे
18) 366 दिवस = ?
A) 52 आठवडे + 2 दिवस
B) 52 आठवडे + 1 दिवस
C) 53 आठवडे
D) 51 आठवडे
19) 30 दिवसांचा महिना संपल्यावर वार किती दिवस पुढे जातो?
A) 1 B) 2 C) 3 D) 4
20) 31 दिवसांचा महिना संपल्यावर वार किती दिवस पुढे जातो?
A) 1 B) 2 C) 3 D) 4
प्रश्न 21 ते 30 – सामान्य ज्ञान
21) वर्षात एकूण किती महिने असतात?
A) 10 B) 11 C) 12 D) 13
22) आठवड्यात किती दिवस असतात?
A) 5 B) 6 C) 7 D) 8
23) 14 नोव्हेंबर कोणता दिवस आहे?
A) शिक्षक दिन B) बालदिन C) प्रजासत्ताक दिन D) स्वातंत्र्यदिन
24) 15 ऑगस्ट कोणता दिवस आहे?
A) बालदिन B) शिक्षक दिन C) स्वातंत्र्यदिन D) नाताळ
25) 2 ऑक्टोबर कोणता दिवस आहे?
A) गांधी जयंती B) महाराष्ट्र दिन C) बालदिन D) शिक्षक दिन
26) 1 मे कोणता दिवस आहे?
A) बालदिन B) महाराष्ट्र दिन C) स्वातंत्र्यदिन D) शिक्षक दिन
27) 25 डिसेंबर कोणता दिवस आहे?
A) नाताळ B) बालदिन C) गणेशोत्सव D) होळी
28) 5 सप्टेंबर कोणता दिवस आहे?
A) बालदिन B) शिक्षक दिन C) महाराष्ट्र दिन D) नाताळ
29) 28 दिवसांचा महिना कोणता?
A) जानेवारी B) फेब्रुवारी C) मार्च D) एप्रिल
30) 7 दिवसांनी कोणता वार येतो?
A) पुढचा वार
B) तोच वार
C) दोन दिवस पुढे
D) तीन दिवस पुढे
दिनदर्शिकेचे (Calendar) उपयोग
✔ परीक्षा नियोजन
✔ सुट्ट्या पाहणे
✔ कार्यक्रम आखणी
✔ वाढदिवस लक्षात ठेवणे
✔ शिष्यवृत्ती सराव
(हे प्रश्न प्रामुख्याने Maharashtra State Council of Examination – MSCE शिष्यवृत्ती परीक्षेत विचारले जातात.)
शिष्यवृत्ती पातळीवरील उदाहरण
प्रश्न:
1 जानेवारी 2026 हा गुरुवार आहे. तर 1 जानेवारी 2027 कोणता वार?
👉 2026 सामान्य वर्ष आहे.
👉 वार 1 दिवस पुढे जाईल.
👉 उत्तर: शुक्रवार
सरावासाठी महत्त्वाचे नियम
✔ 7 दिवसांनी तोच वार
✔ 14 दिवसांनी तोच वार
✔ 28 दिवसांनी तोच वार
✔ अधिवर्षात 29 फेब्रुवारी लक्षात ठेवा
✔ महिन्यांचे दिवस पाठ ठेवा
निष्कर्ष
दिनदर्शिका (Calendar)हा विषय इयत्ता ४ थी विद्यार्थ्यांसाठी अत्यंत महत्त्वाचा आहे. यामुळे त्यांची वेळेचे नियोजन क्षमता, तर्कशक्ती, आणि गणितीय विचारशक्ती वाढते.
नियम समजून घेतल्यास दिनदर्शिकेवरील प्रश्न अतिशय सोपे होतात आणि परीक्षेत चांगले गुण मिळतात.
Read More :
Stock Expressions: इयत्ता ४ थी शिष्यवृत्ती -अभिवादन ते भावना व्यक्तीकरण
Creative Thinking for Std. 4 | इयत्ता ४ थी साठी सर्जनशील विचार क्षमता विकास
Numerical Information – इयत्ता ४ थी इंग्रजी व्याकरण मार्गदर्शक
Punctuation Marks –इयत्ता ४ थी शिष्यवृत्ती परीक्षा: विरामचिन्हे