इयत्ता ७ वी शिष्यवृत्ती परीक्षेसाठी Coding-Decoding (सांकेतिक भाषा) या घटकाचे संपूर्ण मार्गदर्शन, उदाहरणे आणि सराव प्रश्न या लेखामध्ये दिले आहेत.
Coding-Decoding (सांकेतिक भाषा)
इयत्ता ७ वी शिष्यवृत्ती परीक्षेमध्ये बौद्धिक चाचणी (Intelligence Test) मध्ये Coding-Decoding हा अतिशय महत्त्वाचा घटक आहे. या प्रकारामध्ये शब्द, अक्षरे किंवा संख्या विशिष्ट नियमांनुसार बदलून कोड तयार केला जातो. विद्यार्थ्यांनी त्या नियमाचा शोध घेऊन योग्य उत्तर द्यायचे असते.
सोप्या भाषेत सांगायचे झाल्यास : Coding-Decoding
👉 एखाद्या शब्दाला किंवा संख्येला दिलेला गुप्त संकेत म्हणजे Coding आणि त्या संकेताचा अर्थ शोधणे म्हणजे Decoding.
अधिकृत माहितीसाठी येथे click करा .
Coding-Decoding म्हणजे काय?
Coding–Decoding म्हणजे अक्षरे किंवा संख्यांमध्ये विशिष्ट पद्धतीने बदल करून तयार केलेला गुप्त संदेश समजून घेणे.
उदाहरण :
CAT → DBU
स्पष्टीकरण :
C → D (+1)
A → B (+1)
T → U (+1)
म्हणजे प्रत्येक अक्षर एकाने पुढे केले आहे.
Coding-Decoding चे प्रकार
शिष्यवृत्ती परीक्षेमध्ये मुख्यतः खालील प्रकारचे Coding–Decoding विचारले जातात.
1️⃣ Letter Coding
2️⃣ Number Coding
3️⃣ Word Coding
4️⃣ Mixed Coding
1. Letter Coding
या प्रकारात अक्षरांमध्ये बदल केले जातात.
उदाहरण :
DOG → EPH
स्पष्टीकरण :
D → E (+1)
O → P (+1)
G → H (+1)
2. Number Coding
या प्रकारात संख्यांमध्ये विशिष्ट नियम वापरून बदल केले जातात.
उदाहरण :
4 → 16
5 → 25
नियम :
संख्येचा वर्ग (Square) घेतला आहे.
3. Word Coding
या प्रकारात शब्दांना वेगळ्या शब्दांनी बदलले जाते.
उदाहरण :
BOOK → PEN
PEN → TABLE
तर BOOK चा कोड काय?
उत्तर → PEN
4. Mixed Coding
या प्रकारात अक्षरे + संख्या दोन्ही वापरले जातात.
उदाहरण :
A = 1
B = 2
C = 3
CAT = ?
C = 3
A = 1
T = 20
CAT = 3 1 20
Coding-Decoding सोडवण्याच्या टिप्स
✔ अक्षरांचे Alphabet Position लक्षात ठेवा
✔ +1, +2, −1 अशा बदलांवर लक्ष द्या
✔ उलट क्रम (Reverse Order) तपासा
✔ अक्षरांचे संख्या रूप (A=1, B=2…) पहा
Alphabet Position (अक्षर क्रमांक)
A = 1
B = 2
C = 3
D = 4
E = 5
F = 6
G = 7
H = 8
I = 9
J = 10
K = 11
L = 12
M = 13
N = 14
O = 15
P = 16
Q = 17
R = 18
S = 19
T = 20
U = 21
V = 22
W = 23
X = 24
Y = 25
Z = 26
सराव प्रश्न (MCQ)
प्रश्न 1
CAT → DBU
BAT → ?
A) CBU
B) CBV
C) CBU
D) CBW
उत्तर → CBU
प्रश्न 2
DOG → EPH
COW → ?
A) DPX
B) DPY
C) EPX
D) EOY
उत्तर → DPX
प्रश्न 3
A = 1, B = 2, C = 3
BAT = ?
A) 2 1 20
B) 1 2 20
C) 2 1 19
D) 3 1 20
उत्तर → 2 1 20
प्रश्न 4
5 → 25
6 → ?
A) 30
B) 36
C) 40
D) 42
उत्तर → 36
प्रश्न 5
PEN → QFO
BOOK → ?
A) CPPL
B) CPQM
C) CPPL
D) BPPK
उत्तर → CPPL
प्रश्न 6
SUN → TVO
MOON → ?
A) NPPQ
B) NPPP
C) NPPQ
D) NQQP
उत्तर → NPPQ
प्रश्न 7
A = 1
DOG = ?
D = 4
O = 15
G = 7
उत्तर → 4 15 7
प्रश्न 8
FISH → GJTI
BIRD → ?
A) CJSE
B) CISE
C) CJR
D) CJTE
उत्तर → CJSE
प्रश्न 9
3 → 9
4 → 16
7 → ?
A) 42
B) 49
C) 56
D) 63
उत्तर → 49
प्रश्न 10
APPLE → BQQMF
MANGO → ?
A) NBOHP
B) NBPHO
C) NBOHO
D) NBPHP
उत्तर → NBOHP
Coding-Decoding Worksheet (सराव प्रश्न)
सूचना : खाली दिलेल्या सांकेतिक भाषेतील (Coding) नियम ओळखून योग्य उत्तर निवडा.
भाग 1 : Letter Coding
1.
CAT → DBU
BAT → ?
A) CBU
B) CBV
C) CBW
D) CAV
2.
DOG → EPH
COW → ?
A) DPX
B) DPY
C) EPX
D) EOY
3.
FISH → GJTI
BIRD → ?
A) CJSE
B) CISE
C) CJR
D) CJTE
4.
PEN → QFO
INK → ?
A) JOL
B) JNK
C) JOM
D) JPL
5.
APPLE → BQQMF
MANGO → ?
A) NBOHP
B) NBPHO
C) NBOHO
D) NBPHP
Analogy : सादृश्य – इयत्ता ७ वी शिष्यवृत्ती संपूर्ण मार्गदर्शन
भाग 2 : Number Coding
6.
3 → 9
4 → 16
7 → ?
A) 42
B) 49
C) 56
D) 63
7.
5 → 25
6 → ?
A) 30
B) 36
C) 40
D) 42
8.
8 → 64
9 → ?
A) 72
B) 81
C) 90
D) 99
9.
2 → 4
3 → 9
6 → ?
A) 12
B) 24
C) 36
D) 48
10.
4 → 16
7 → ?
A) 28
B) 49
C) 56
D) 64
भाग 3 : Alphabet Number Coding
(A = 1, B = 2, C = 3 …)
11.
DOG = ?
A) 4 15 7
B) 5 15 7
C) 4 14 7
D) 4 15 6
12.
CAT = ?
A) 3 1 20
B) 3 2 20
C) 3 1 19
D) 2 1 20
13.
BAT = ?
A) 2 1 20
B) 1 2 20
C) 2 1 19
D) 3 1 20
14.
SUN = ?
A) 19 21 14
B) 19 20 14
C) 20 21 14
D) 19 21 13
15.
MAP = ?
A) 13 1 16
B) 12 1 16
C) 13 2 16
D) 13 1 15
भाग 4 : Mixed Coding
16.
A = 1
B = 2
CAB = ?
A) 3 1 2
B) 2 1 3
C) 3 2 1
D) 1 2 3
17.
DOG = 4 15 7
CAT = ?
A) 3 1 20
B) 3 2 20
C) 3 1 19
D) 2 1 20
18.
PEN = 16 5 14
INK = ?
A) 9 14 11
B) 9 13 11
C) 9 14 10
D) 8 14 11
19.
SUN = 19 21 14
MOON = ?
A) 13 15 15 14
B) 12 15 15 14
C) 13 14 15 14
D) 13 15 14 14
20.
MAP = 13 1 16
CAP = ?
A) 3 1 16
B) 2 1 16
C) 3 2 16
D) 3 1 15
निष्कर्ष
Coding-Decoding हा ७ वी शिष्यवृत्ती परीक्षेतील अत्यंत महत्त्वाचा घटक आहे. या प्रकारामध्ये विद्यार्थ्यांची तार्किक विचारशक्ती (Logical Reasoning) आणि नियम ओळखण्याची क्षमता तपासली जाते.
दररोज १०–१५ Coding-Decoding प्रश्नांचा सराव केल्यास हा प्रकार खूप सोपा वाटतो आणि परीक्षेमध्ये चांगले गुण मिळवता येतात.
Read More :
Animals Home :शब्दसंपत्ती वरील प्रभुत्व – घर दर्शक शब्द
Parts of Human Body : इयत्ता ४ थी शिष्यवृत्ती (मानवी शरीराचे भाग)