वाक्प्रचार (Idioms)हे विशेष अर्थ व्यक्त करणारे शब्दसमूह आहेत. या लेखामध्ये वाक्प्रचारांची माहिती, उपयोग आणि 200 वाक्प्रचारांची यादी दिली आहे. हा लेख मराठी व्याकरण अभ्यास आणि शिष्यवृत्ती परीक्षेच्या तयारीसाठी उपयुक्त आहे.
प्रस्तावना
मराठी भाषा ही समृद्ध आणि संस्कृतीने परिपूर्ण भाषा आहे. या भाषेमध्ये अनेक सुंदर शब्द, म्हणी, वाक्प्रचार आणि लोकोक्ती आढळतात. त्यापैकी वाक्प्रचार (Idioms)हा मराठी व्याकरणातील एक महत्त्वाचा घटक आहे.
महाराष्ट्र राज्य पाठ्यपुस्तक मंडळ (Balbharati)
वाक्प्रचार म्हणजे असे शब्दसमूह की ज्यांचा अर्थ शब्दशः घेतला तर वेगळा वाटतो; पण प्रत्यक्षात त्यांचा लाक्षणिक किंवा विशेष अर्थ असतो. वाक्प्रचारामुळे भाषा अधिक प्रभावी, सुंदर आणि जिवंत बनते.
दैनंदिन संभाषणात तसेच साहित्यामध्ये वाक्प्रचारांचा मोठ्या प्रमाणावर वापर केला जातो. विद्यार्थ्यांनी वाक्प्रचार शिकल्यास त्यांची भाषा अधिक समृद्ध होते आणि विचार अधिक प्रभावीपणे मांडता येतात.
वाक्प्रचार म्हणजे काय?
विशेष अर्थ व्यक्त करणारा शब्दसमूह म्हणजे वाक्प्रचार(Idioms).
उदाहरण
- हात टेकणे
- कान देणे
- तोंड उघडणे
या वाक्प्रचारांचा(Idioms) अर्थ शब्दशः घेतला तर वेगळा दिसतो; पण प्रत्यक्षात त्यांचा वेगळा अर्थ असतो.
Collective Nouns : इयत्ता ४ थी शिष्यवृत्ती – समूहदर्शक शब्द
वाक्प्रचारांचे (Idioms)महत्त्व
- भाषेला सुंदरता मिळते
- बोलणे अधिक प्रभावी होते
- साहित्य समृद्ध होते
- विद्यार्थ्यांना भाषेचे चांगले ज्ञान मिळते
वाक्प्रचारांचे (Idioms)उदाहरण (वापर)
- शिक्षकांनी सांगितले तेव्हा राहुलने कान देऊन ऐकले.
- खूप प्रयत्न करूनही तो हात टेकला.
- चुकीमुळे तो तोंडघशी पडला.
200 वाक्प्रचारांची (Idioms)यादी
1–50
- हात टेकणे
- हात धुणे
- हात आखडता घेणे
- हात पाय गाळणे
- हात वर करणे
- हातातोंडाशी येणे
- तोंड उघडणे
- तोंड पाडणे
- तोंडघशी पडणे
- तोंड देणे
- तोंड वाकडे करणे
- तोंड भरून बोलणे
- तोंडावर पडणे
- तोंडसुख घेणे
- तोंड बंद ठेवणे
- कान देणे
- कान उघडणे
- कान भरणे
- कान पकडणे
- कानावर येणे
- डोळे उघडणे
- डोळ्यात तेल घालून पाहणे
- डोळे फिरणे
- डोळे झाकणे
- डोळ्यात भरणे
- नाक खुपसणे
- नाक वर करणे
- नाक कापणे
- नाक मुरडणे
- नाक दाबणे
- पाय घसरणे
- पाय धरून बसणे
- पाय पसरून बसणे
- पाय मागे घेणे
- पाय रोवणे
- डोकं खाणे
- डोकं फिरणे
- डोक्यावर घेणे
- डोकं चालवणे
- डोकं खाली घालणे
- छाती ठोकणे
- छाती फुगवणे
- छाती दडपणे
- मनावर घेणे
- मन रमणे
- मनात ठेवणे
- मन भरून येणे
- मन मारणे
- मन कठोर करणे
- मन वळवणे
51–100
- पोटात दुखणे
- पोटात गोळा येणे
- पोट भरून खाणे
- पोटात ठेवणे
- पोटात शिरणे
- जीवावर बेतणे
- जीव टांगणीला लागणे
- जीव मुठीत घेणे
- जीव ओवाळून टाकणे
- जीव खाऊन टाकणे
- अंगावर येणे
- अंगावर घेणे
- अंग काढणे
- अंगावर काटा येणे
- अंग मोडणे
- घाम फोडणे
- घाम गाळणे
- घाम पुसणे
- घाम फुटणे
- घाम गळणे
- आग पाखडणे
- आग होणे
- आग लागणे
- आग ओकणे
- आग विझवणे
- पाणी फिरणे
- पाणी सुटणे
- पाणी पाजणे
- पाणी पिणे
- पाणी उतरवणे
- रंग बदलणे
- रंग उडणे
- रंग दाखवणे
- रंग चढणे
- रंगात येणे
- बोंब मारणे
- बोंब ठोकणे
- बोंबाबोंब करणे
- बोंब उडवणे
- बोंब पडणे
- उड्या मारणे
- उडाणटप्पू होणे
- उडवाउडवी करणे
- उडणे
- उडत बोलणे
- राग काढणे
- राग येणे
- राग गिळणे
- राग धरून बसणे
- राग ओसरणे
101–150
- धडा शिकवणे
- धावपळ करणे
- धाव घेणे
- धावपळ उडणे
- धावता धावता
- काम तमाम करणे
- काम भागवणे
- काम उरकणे
- काम फत्ते करणे
- कामाला लागणे
- गोंधळ घालणे
- गोंधळ उडणे
- गोंधळ करणे
- गोंधळ घालवणे
- गोंधळ मिटवणे
- खेळ करणे
- खेळ उडवणे
- खेळ मांडणे
- खेळ बिघडवणे
- खेळ संपवणे
- ताण देणे
- ताण घेणे
- ताण सोडणे
- ताण वाढणे
- ताण कमी करणे
- जोर लावणे
- जोर देणे
- जोरात बोलणे
- जोर धरून बसणे
- जोर वाढवणे
- चालू ठेवणे
- चालू करणे
- चाल बंद करणे
- चाल बदलणे
- चाल दाखवणे
- थांबून पाहणे
- थांबून राहणे
- थांबवून ठेवणे
- थांबणे
- थांबवणे
- जागा करणे
- जागा घेणे
- जागा ठेवणे
- जागा बदलणे
- जागा देणे
- बोल काढणे
- बोल लावणे
- बोल वाढवणे
- बोल बंद करणे
- बोल ऐकणे
151–200
- लक्ष देणे
- लक्ष ठेवणे
- लक्ष वेधणे
- लक्ष लागणे
- लक्ष उडणे
- विचार करणे
- विचार बदलणे
- विचार मांडणे
- विचार करायला लावणे
- विचार सोडणे
- मार्ग काढणे
- मार्ग दाखवणे
- मार्ग बंद करणे
- मार्ग बदलणे
- मार्ग धरून चालणे
- साथ देणे
- साथ सोडणे
- साथ ठेवणे
- साथ करणे
- साथ निभावणे
- धीर देणे
- धीर धरून बसणे
- धीर सुटणे
- धीर वाढवणे
- धीर देत राहणे
- जोर करणे
- जोर वाढवणे
- जोर धरून बसणे
- जोर दाखवणे
- जोर कमी करणे
- सल्ला देणे
- सल्ला घेणे
- सल्ला मानणे
- सल्ला नाकारणे
- सल्ला बदलणे
- मदत करणे
- मदत मागणे
- मदत देणे
- मदत नाकारणे
- मदत करायला धावणे
- प्रयत्न करणे
- प्रयत्न वाढवणे
- प्रयत्न सोडणे
- प्रयत्न करीत राहणे
- प्रयत्न सफल होणे
- आशा ठेवणे
- आशा सोडणे.
- आशा वाढवणे.
- आशा पूर्ण होणे.
- आशा जिवंत ठेवणे.
Proverbs : म्हणी – मराठी भाषेतील ज्ञानाचा खजिना -इयत्ता ४ थी शिष्यवृत्ती
निष्कर्ष
वाक्प्रचार(Idioms) हे मराठी भाषेचे सौंदर्य वाढवणारे महत्त्वाचे घटक आहेत. वाक्प्रचारांचा योग्य वापर केल्यास भाषा अधिक प्रभावी आणि समृद्ध बनते. विद्यार्थ्यांनी वाक्प्रचारांचा अभ्यास केल्यास त्यांचे भाषाज्ञान वाढते आणि ते आपले विचार अधिक चांगल्या प्रकारे व्यक्त करू शकतात.
Read More :
Onomatopoeic Words : इयत्ता ४ थी शिष्यवृत्ती – ध्वनिदर्शक शब्द
Emotional Intelligence : विशेष प्रश्न -भावनिक बुद्धिमत्ता-इयत्ता ४ थी शिष्यवृत्ती