Measurement :इयत्ता ४ थी शिष्यवृत्ती – परिमाण संपूर्ण मार्गदर्शक

Maharashtra State Council of Examination (MSCE) इयत्ता ४ थी शिष्यवृत्ती परीक्षेत गणित विषयातील परिमाण (Measurement) हा अत्यंत महत्त्वाचा आणि गुण मिळवून देणारा घटक आहे. या घटकात विद्यार्थ्यांची मोजमापांची समज, एककांचे परस्पर रूपांतर, वेळ आणि दिनदर्शिकेचे ज्ञान, तसेच घनफळ–क्षेत्रफळ यावरील मूलभूत संकल्पना तपासल्या जातात.

लांबी, क्षेत्रफळ, घनफळ, दिनदर्शिका, काळमापन

तुम्ही दिलेल्या चित्रामध्ये खालील उपघटक दिसतात:(Measurement)

1. लांबी, वस्तुमान, क्षमता एककांचे परस्पर रूपांतर व शब्दकोडे/उदाहरणे
2. काळमापन – तास, मिनिटे परस्पर रूपांतर
3. दिनदर्शिका
4. क्षेत्रफळ
5. नाणी–नोटा (रुपये–पैसे) परस्पर रूपांतर व व्यवहारावर आधारित उदाहरणे

या सर्व घटकांवर सविस्तर मार्गदर्शन खाली दिले आहे.

Punctuation Marks –इयत्ता ४ थी शिष्यवृत्ती परीक्षा: विरामचिन्हे

1️⃣ लांबी (Length)

लांबी म्हणजे काय?

एखाद्या वस्तूची किंवा अंतराची मोजमाप म्हणजे लांबी.

प्रमुख एकके:

• मिलिमीटर (mm)
• सेंटीमीटर (cm)
• मीटर (m)
• किलोमीटर (km)

🔄 परस्पर रूपांतर:

• 10 mm = 1 cm
• 100 cm = 1 m
• 1000 m = 1 km

उदाहरणे:(Measurement)

1. 5 m = ___ cm
   → 5 × 100 = 500 cm
2. 3000 m = ___ km
   → 3000 ÷ 1000 = 3 km
3. 250 cm = ___ m
   → 250 ÷ 100 = 2.5 m

शब्दसमस्या

1. शाळा घरापासून 2 km दूर आहे. राम रोज ये-जा करतो. तो किती अंतर चालतो?
   → 2 + 2 = 4 km
2. एका दोरीची लांबी 350 cm आहे. ती मीटरमध्ये किती?
   → 350 ÷ 100 = 3.5 m

Analogies : इयत्ता ४ थी शिष्यवृत्ती – समसंबंध

2️⃣ वस्तुमान (Weight / Mass)

⚖️ प्रमुख एकके:

• मिलिग्राम (mg)
• ग्रॅम (g)
• किलोग्रॅम (kg)

🔄 रूपांतर:

• 1000 mg = 1 g
• 1000 g = 1 kg

उदाहरणे:(Measurement)

1. 5 kg = ___ g
   → 5 × 1000 = 5000 g
2. 2500 g = ___ kg
   → 2500 ÷ 1000 = 2.5 kg

📘 शब्दसमस्या

एका पिशवीत 3 kg तांदूळ आहे. 2 पिशव्या मिळून किती kg?
→ 3 × 2 = 6 kg

3️⃣ क्षमता (Capacity)

🧪 प्रमुख एकके:

• मिलिलिटर (ml)
• लिटर (L)

🔄 रूपांतर:

• 1000 ml = 1 L

उदाहरणे:(Measurement)

1. 3 L = ___ ml
   → 3 × 1000 = 3000 ml
2. 2500 ml = ___ L
   → 2500 ÷ 1000 = 2.5 L

Fractions: इयत्ता ४ थी शिष्यवृत्ती-अपूर्णांक (पूर्ण सविस्तर स्पष्टीकरण)

4️⃣ काळमापन (Time Measurement)

एकके:

• 60 सेकंद = 1 मिनिट
• 60 मिनिटे = 1 तास
• 24 तास = 1 दिवस
• 7 दिवस = 1 आठवडा
• 12 महिने = 1 वर्ष

🔄 रूपांतर उदाहरणे

1. 2 तास = ___ मिनिटे
   → 2 × 60 = 120 मिनिटे
2. 180 मिनिटे = ___ तास
   → 180 ÷ 60 = 3 तास

शब्दसमस्या

1. चित्रपट 2 तास 30 मिनिटांचा आहे. एकूण किती मिनिटे?
   → (2 × 60) + 30 = 150 मिनिटे
2. शाळा सकाळी 10 वाजता सुरू होते आणि 4 वाजता सुटते. किती तास?
   → 6 तास

5️⃣ दिनदर्शिका (Calendar)

महिने व दिवस

• जानेवारी – 31
• फेब्रुवारी – 28/29
• मार्च – 31
• एप्रिल – 30
• मे – 31
• जून – 30
• जुलै – 31
• ऑगस्ट – 31
• सप्टेंबर – 30
• ऑक्टोबर – 31
• नोव्हेंबर – 30
• डिसेंबर – 31

उदाहरणे-(Measurement)

1. 15 दिवसांनी 1 मार्च असेल तर आज तारीख?
   → 14 फेब्रुवारी
2. 3 आठवडे = ___ दिवस
   → 3 × 7 = 21 दिवस

Classification : इयत्ता ४ थी शिष्यवृत्ती-बुद्धिमत्ता-वर्गीकरण

6️⃣ क्षेत्रफळ (Area)

क्षेत्रफळ म्हणजे काय?

एखाद्या सपाट पृष्ठभागाने व्यापलेली जागा म्हणजे क्षेत्रफळ.

सूत्रे:

• चौकोन = बाजू × बाजू
• आयत = लांबी × रुंदी

उदाहरणे

1. चौकोनाची बाजू 5 cm आहे. क्षेत्रफळ?
   → 5 × 5 = 25 चौ. सेमी
2. आयताची लांबी 6 cm व रुंदी 4 cm आहे.
   → 6 × 4 = 24 चौ. सेमी

7️⃣ नाणी – नोटा (रुपये–पैसे)

रूपांतर:

• 100 पैसे = 1 रुपया

उदाहरणे:

1. 500 पैसे = ___ रुपये
   → 500 ÷ 100 = 5 रुपये
2. 5 रुपये 50 पैसे = ___ पैसे
   → (5 × 100) + 50 = 550 पैसे

व्यवहार आधारित उदाहरण

रामकडे 50 रुपये आहेत. त्याने 30 रुपयांची वही आणि 15 रुपयांची पेन्सिल घेतली. किती रुपये उरले?
→ 50 – (30 + 15) = 5 रुपये

MSCE 4th Scholarship – Complete Old Question Papers + Answer Sheet PDF

शिष्यवृत्ती परीक्षेत विचारले जाणारे प्रश्नप्रकार

✅ एककांचे रूपांतर
✅ शब्दसमस्या
✅ दिनदर्शिका गणित
✅ वेळेचे रूपांतर
✅ क्षेत्रफळ गणना
✅ रुपये–पैसे व्यवहार

सराव प्रश्न

1. 4 km = ___ m
2. 7500 m = ___ km
3. 5 kg = ___ g
4. 3500 g = ___ kg
5. 4 L = ___ ml
6. 120 मिनिटे = ___ तास
7. 5 आठवडे = ___ दिवस
8. चौकोन बाजू 7 cm – क्षेत्रफळ?
9. आयत 8 × 5 – क्षेत्रफळ?
10. 300 पैसे = ___ रुपये

(उत्तरे: 1-4000, 2-7.5, 3-5000, 4-3.5, 5-4000, 6-2, 7-35, 8-49, 9-40, 10-3)

Maharashtra State Bureau of Textbook Production and Curriculum Research

अभ्यास टिप्स

✔️ रूपांतर तक्ते पाठ ठेवा.
✔️ पाढे मजबूत ठेवा.
✔️ रोज 10 शब्दसमस्या सोडवा.
✔️ दिनदर्शिका वापरून सराव करा.
✔️ वेळ मर्यादेत प्रश्न सोडवा.

तयारीची रणनीती

• पहिल्यांदा सोपे रूपांतर प्रश्न सोडवा.
• वेळ व्यवस्थापन शिका.
• OMR Sheet वर सराव करा.
• मागील प्रश्नपत्रिका सोडवा.

निष्कर्ष

इयत्ता ४ थी शिष्यवृत्ती परीक्षेत परिमाण (Measurement) हा अत्यंत महत्त्वाचा घटक आहे. लांबी, वस्तुमान, क्षमता, वेळ, दिनदर्शिका, क्षेत्रफळ आणि रुपये–पैसे या सर्व घटकांचा नियमित सराव केल्यास विद्यार्थी सहज पूर्ण गुण मिळवू शकतात. योग्य संकल्पना समजून घेऊन सातत्यपूर्ण अभ्यास केल्यास हा भाग अत्यंत सोपा आणि गुण मिळवून देणारा ठरतो.

Read More-

Basic Operations on Numbers-इयत्ता ४थी शिष्यवृत्ती -संख्यांवरील क्रिया

English Vocabulary-Std 4th Scholarship Exam

Functional Grammar :इयत्ता ४थी शिष्यवृत्ती -कार्यात्मक व्याकरण

Language GK – इयत्ता ४ थी शिष्यवृत्ती -भाषिक सामान्यज्ञान