इयत्ता चौथी शिष्यवृत्ती परीक्षेमध्ये मापन (Measurement)हा अत्यंत महत्त्वाचा घटक आहे. दैनंदिन जीवनात आपण अंतर मोजतो, वजन तपासतो आणि द्रव पदार्थांची क्षमता मोजतो. त्यामुळे या घटकावर आधारित उदाहरणे, रूपांतरे व शाब्दिक प्रश्न परीक्षेत हमखास विचारले जातात.
मापन (Measurement)म्हणजे काय?
एखाद्या वस्तूची लांबी, वजन (वस्तुमान) किंवा द्रवपदार्थाची क्षमता (धारकता) मोजण्याची पद्धत म्हणजे मापन.
मापनाचे ३ मुख्य भाग:
1️⃣ लांबी (Length)
2️⃣ वस्तुमान (Mass)
3️⃣ धारकता (Capacity)
Showing the Directions and Sub-Directions | Map Reading-इयत्ता ४ थी शिष्यवृत्ती
1️⃣ लांबी (Length)
📌 लांबी म्हणजे काय?
दोन बिंदूंतले अंतर किंवा वस्तूची उंची/रुंदी मोजणे म्हणजे लांबी.
📏 एकके (Units)-Measurement
| लहान एकक | मोठे एकक |
|---|---|
| 10 mm | = 1 cm |
| 100 cm | = 1 m |
| 1000 m | = 1 km |
🎯 Golden Trick
👉 मोठ्या एककातून लहान एकक → × (गुणाकार)
👉 लहान एककातून मोठ्या एकक → ÷ (भागाकार)
Correct and Incorrect Spellings-इयत्ता ४ थी शिष्यवृत्ती – शुद्ध–अशुद्ध शब्द
✍️ लांबी – १० उच्च दर्जाची शाब्दिक उदाहरणे
- एका रस्त्याची लांबी 4 किमी 250 मी आहे. ती पूर्ण मीटरमध्ये लिहा.
- 750 सेमी = किती मीटर?
- एका दोरीचे 3 तुकडे प्रत्येकी 2 मीटर आहेत. एकूण लांबी किती?
- 8 किमी – 3 किमी 500 मी = ?
- 125 सेमी + 175 सेमी = ?
- एका इमारतीची उंची 18 मी आहे. दुसरी 15 मी आहे. फरक किती?
- 2 किमी 300 मी + 1 किमी 700 मी = ?
- 600 मीटरची शर्यत 3 वेळा धावली. एकूण अंतर किती?
- 1 मीटर 25 सेमी = किती सेमी?
- 5000 मीटर = किती किमी?
✅ उत्तरे
- 4250 मीटर
- 7.5 मीटर
- 6 मीटर
- 4 किमी 500 मी
- 300 सेमी (3 मीटर)
- 3 मीटर
- 4 किमी
- 1800 मीटर (1.8 किमी)
- 125 सेमी
- 5 किमी
2️⃣ वस्तुमान (Mass)
📌 वस्तुमान म्हणजे काय?
वस्तू किती जड आहे हे मोजणे म्हणजे वस्तुमान.
⚖ एकके-Measurement
| लहान एकक | मोठे एकक |
|---|---|
| 1000 mg | = 1 g |
| 1000 g | = 1 kg |
✍️ वस्तुमान – १० दर्जेदार शाब्दिक उदाहरणे
- 4 किलो 500 ग्रॅम + 2 किलो 250 ग्रॅम = ?
- 7500 ग्रॅम = किती किलो?
- एका पिशवीत 2 किलो साखर आहे. अशा 6 पिशव्या = ?
- 5 किलो – 1 किलो 750 ग्रॅम = ?
- 1200 ग्रॅम + 800 ग्रॅम = ?
- 3 किलो 250 ग्रॅम = किती ग्रॅम?
- 10 किलो तांदळातून 2 किलो 500 ग्रॅम वापरले. उरले किती?
- 900 ग्रॅम + 100 ग्रॅम = ?
- 2500 ग्रॅम = किती किलो?
- 7 किलो + 3 किलो 500 ग्रॅम = ?
✅ उत्तरे
- 6 किलो 750 ग्रॅम
- 7.5 किलो
- 12 किलो
- 3 किलो 250 ग्रॅम
- 2000 ग्रॅम (2 किलो)
- 3250 ग्रॅम
- 7 किलो 500 ग्रॅम
- 1000 ग्रॅम (1 किलो)
- 2.5 किलो
- 10 किलो 500 ग्रॅम
Calendar–दिनदर्शिका -शिष्यवृत्ती परीक्षा इयत्ता ४ थी साठी सविस्तर लेख
3️⃣ धारकता (Capacity)
📌 धारकता म्हणजे काय?
द्रव पदार्थ किती प्रमाणात मावतो ते मोजणे म्हणजे धारकता.
🧴 एकके-Measurement
| लहान एकक | मोठे एकक |
|---|---|
| 1000 ml | = 1 L |
धारकता – १० दर्जेदार शाब्दिक उदाहरणे
- 4 लिटर 500 ml + 2 लिटर 250 ml = ?
- 7500 ml = किती लिटर?
- 10 लिटर – 3 लिटर 750 ml = ?
- 1500 ml + 500 ml = ?
- 2 लिटर 500 ml = किती ml?
- 20 लिटर पाण्यातून 8 लिटर वापरले. उरले किती?
- 300 ml च्या 5 बाटल्या = ?
- 5 लिटर + 1500 ml = ?
- 900 ml + 100 ml = ?
- 12 लिटर – 2 लिटर 500 ml = ?
उत्तरे
- 6 लिटर 750 ml
- 7.5 लिटर
- 6 लिटर 250 ml
- 2000 ml (2 लिटर)
- 2500 ml
- 12 लिटर
- 1500 ml (1.5 लिटर)
- 6 लिटर 500 ml
- 1000 ml (1 लिटर)
- 9 लिटर 500 ml
👉 Scholarship विषयावर मार्गदर्शन Smart Bharat Manch
शिष्यवृत्ती परीक्षेसाठी खास टिप्स
✔ एककांचे रूपांतर नीट सराव करा.
✔ बेरीज-वजाबाकी करताना एकके सारखी करा.
✔ km–m, kg–g, L–ml रूपांतरे वारंवार विचारली जातात.
✔ शब्दसमस्या शांतपणे वाचा आणि योग्य एकक निवडा.
निष्कर्ष
मापन(Measurement) हा विषय विद्यार्थ्यांच्या दैनंदिन जीवनाशी संबंधित आहे. लांबी, वस्तुमान व धारकता यांची एकके, रूपांतरे आणि शाब्दिक उदाहरणांचा नियमित सराव केल्यास इयत्ता ४ थी शिष्यवृत्ती परीक्षेत उत्तम यश मिळू शकते.