Number Sense 1 to 100– मधील मूळसंख्या, संयुक्त संख्या, त्रिकोणी संख्या व चौकोनी संख्या यांचे सोप्या उदाहरणांसह स्पष्टीकरण या लेखात दिले आहे. इयत्ता ४ वी व शिष्यवृत्ती परीक्षेसाठी उपयुक्त असा संख्याज्ञानाचा संपूर्ण मार्गदर्शक.
प्रस्तावना
गणित हा विषय विद्यार्थ्यांच्या बौद्धिक विकासासाठी अत्यंत महत्त्वाचा आहे. इयत्ता 4थी व शिष्यवृत्ती परीक्षेच्या दृष्टीने संख्याज्ञान (Number Sense) हा पाया मजबूत असणे गरजेचे आहे.Number Sense 1 to 100 या संख्यांमधील मूळसंख्या (Prime Numbers), संयुक्त संख्या (Composite Numbers), त्रिकोणी संख्या (Triangular Numbers) आणि चौकोनी संख्या (Square Numbers) यांचे सखोल ज्ञान असल्यास विद्यार्थी गणितातील अनेक उदाहरणे सहज सोडवू शकतात.
Number Sense 1 to 100-या लेखात आपण 1 ते 100 मधील या सर्व प्रकारच्या संख्यांचे स्पष्टीकरण, वैशिष्ट्ये, उदाहरणे, तक्ते आणि सोप्या युक्त्या पाहणार आहोत.
मूळ संख्या 1 ते 100 (Marathi) Prime Numbers in Marathi (1–100)
१) मूळसंख्या (Prime Numbers)
🔹 व्याख्या
ज्या संख्येला फक्त 2 विभाजक असतात – 1 आणि ती संख्या स्वतः – अशा संख्येला मूळसंख्या म्हणतात.
👉 उदाहरण:
2, 3, 5, 7 या सर्व संख्यांना फक्त 1 आणि ती संख्या एवढेच विभाजक आहेत.
🔹 1 ते 100 मधील मूळसंख्या
2, 3, 5, 7,
11, 13, 17, 19,
23, 29,
31, 37,
41, 43, 47,
53, 59,
61, 67,
71, 73, 79,
83, 89,
97
👉 1 ते 100 मध्ये एकूण 25 मूळसंख्या आहेत.
🔹 महत्त्वाच्या गोष्टी
- 2 ही एकमेव सम मूलसंख्या आहे.
- 1 ही मूलसंख्या नाही.
- 0 ही देखील मूलसंख्या नाही.
- 100 पेक्षा कमी सर्वात मोठी मूलसंख्या = 97
🔹 मूळसंख्या ओळखण्याची युक्ती
- संख्या 2 ने भाग जाते का?
- 3 ने भाग जाते का?
- 5 ने भाग जाते का?
जर संख्या 2, 3, 5 यांपैकी कोणत्याही संख्येने भाग जात नसेल (आणि ती 1 पेक्षा मोठी असेल) तर ती मूळसंख्या असण्याची शक्यता जास्त असते.
Creative Thinking for Std. 4 | इयत्ता ४ थी साठी सर्जनशील विचार क्षमता विकास
२) संयुक्त संख्या (Composite Numbers)
🔹 व्याख्या
ज्या संख्येला 2 पेक्षा जास्त विभाजक असतात, तिला संयुक्त संख्या म्हणतात.
👉 उदाहरण:
4 = 1, 2, 4 (3 विभाजक)
6 = 1, 2, 3, 6 (4 विभाजक)
🔹 1 ते 100 मधील संयुक्त संख्या
4, 6, 8, 9, 10,
12, 14, 15, 16, 18, 20,
21, 22, 24, 25, 26, 27, 28, 30,
32, 33, 34, 35, 36, 38, 39, 40,
42, 44, 45, 46, 48, 49, 50,
51, 52, 54, 55, 56, 57, 58, 60,
62, 63, 64, 65, 66, 68, 69, 70,
72, 74, 75, 76, 77, 78, 80,
81, 82, 84, 85, 86, 87, 88, 90,
91, 92, 93, 94, 95, 96, 98, 99, 100
👉 1 ते 100 मध्ये एकूण 74 संयुक्त संख्या आहेत.
(टीप: 1 ही ना मूळसंख्या ना संयुक्त संख्या.)
🔹 संयुक्त संख्येची वैशिष्ट्ये
- सर्व सम संख्या (2 सोडून) संयुक्त असतात.
- 4 ही सर्वात लहान संयुक्त संख्या आहे.
Numerical Information – इयत्ता ४ थी इंग्रजी व्याकरण मार्गदर्शक
३) त्रिकोणी संख्या (Triangular Numbers)
🔹 व्याख्या
ज्या संख्यांची मांडणी बिंदूंच्या साहाय्याने त्रिकोणाच्या आकारात करता येते, त्या संख्यांना त्रिकोणी संख्या म्हणतात.
🔹 सूत्र
n(n + 1) ÷ 2
🔹 1 ते 100 मधील त्रिकोणी संख्या
1
3
6
10
15
21
28
36
45
55
66
78
91
👉 1 ते 100 मध्ये एकूण 13 त्रिकोणी संख्या आहेत.
Punctuation Marks –इयत्ता ४ थी शिष्यवृत्ती परीक्षा: विरामचिन्हे
🔹 समजावून घेऊया-Number Sense 1 to 100
उदा. 6 =
●
● ●
● ● ●
हा त्रिकोण तयार होतो.
🔹 उपयोग
- बिंदू मोजणी
- रांग मांडणी
- शिष्यवृत्ती परीक्षेत वारंवार विचारला जाणारा प्रकार
Analogies : इयत्ता ४ थी शिष्यवृत्ती – समसंबंध
४) चौकोनी संख्या (Square Numbers)
🔹 व्याख्या
एखाद्या संख्येचा स्वतःशी गुणाकार केल्यावर जी संख्या मिळते ती चौकोनी संख्या असते.
👉 n × n
🔹 1 ते 100 मधील चौकोनी संख्या
1 = 1 × 1
4 = 2 × 2
9 = 3 × 3
16 = 4 × 4
25 = 5 × 5
36 = 6 × 6
49 = 7 × 7
64 = 8 × 8
81 = 9 × 9
100 = 10 × 10
👉 एकूण 10 चौकोनी संख्या आहेत.
🔹 वैशिष्ट्ये
- सर्व चौकोनी संख्यांचे वर्गमूळ पूर्णांक असते.
- 100 ही 1 ते 100 मधील सर्वात मोठी चौकोनी संख्या आहे.
५) तुलना तक्ता-Number Sense 1 to 100
| प्रकार | व्याख्या | 1 ते 100 मधील संख्या |
|---|---|---|
| मूलसंख्या | 2 विभाजक | 25 |
| संयुक्त संख्या | 2 पेक्षा जास्त विभाजक | 74 |
| त्रिकोणी संख्या | n(n+1)/2 | 13 |
| चौकोनी संख्या | n×n | 10 |
६) Number Sense 1 to 100-शिष्यवृत्ती परीक्षेसाठी महत्त्वाचे मुद्दे
✅ 2 ही एकमेव सम मूळसंख्या आहे
✅ 1 ना मूळ ना संयुक्त
✅ 49 ही चौकोनी पण संयुक्त संख्या आहे
✅ 3 ही मूळसंख्या व त्रिकोणी संख्या दोन्ही आहे
✅ 36 ही चौकोनी व त्रिकोणी दोन्ही आहे
७) Number Sense 1 to 100-सरावासाठी उदाहरणे
- 37 ही कोणत्या प्रकारची संख्या आहे?
👉 मूलसंख्या - 64 ही कोणत्या प्रकारची संख्या आहे?
👉 चौकोनी व संयुक्त - 28 ही कोणती संख्या आहे?
👉 त्रिकोणी व संयुक्त
निष्कर्ष
Number Sense 1 to 100 मधील संख्यांचे वर्गीकरण समजल्यास विद्यार्थ्यांची गणितातील पकड मजबूत होते. मूलसंख्या, संयुक्त संख्या, त्रिकोणी व चौकोनी संख्या यांचा अभ्यास केल्यास विभाज्यता, गुणाकार, वर्गमूळ आणि संख्यांचे नमुने (Patterns) समजणे सोपे जाते.
इयत्ता 4 थी व शिष्यवृत्ती परीक्षेसाठी हा घटक अत्यंत महत्त्वाचा आहे. नियमित सराव, तक्ते पाठांतर आणि उदाहरणे सोडविणे यामुळे विद्यार्थी गणितात प्रगती करू शकतात.
Read More :
Fractions: इयत्ता ४ थी शिष्यवृत्ती-अपूर्णांक (पूर्ण सविस्तर स्पष्टीकरण)
Classification : इयत्ता ४ थी शिष्यवृत्ती-बुद्धिमत्ता-वर्गीकरण
Basic Operations on Numbers-इयत्ता ४थी शिष्यवृत्ती -संख्यांवरील क्रिया