परिभाषिक शब्द (Paribhashik Shabd) म्हणजे विशिष्ट विषयात ठराविक अर्थाने वापरले जाणारे शब्द; हा सविस्तर लेख विविध उदाहरणे, प्रकार आणि सराव प्रश्नांसह संकल्पना स्पष्ट करतो.
प्रस्तावना
शिक्षण घेत असताना प्रत्येक विषयामध्ये काही विशिष्ट शब्द वारंवार वापरले जातात. हे शब्द त्या विषयाच्या दृष्टीने खूप महत्त्वाचे असतात कारण ते शब्द त्या विषयातील संकल्पना स्पष्ट करतात. अशा शब्दांना परिभाषिक शब्द (Paribhashik Shabd)असे म्हणतात.
परिभाषिक शब्द हे फक्त शब्द नसून ते ज्ञानाची गुरुकिल्ली आहेत. गणित, विज्ञान, मराठी, इंग्रजी, इतिहास, भूगोल अशा प्रत्येक विषयामध्ये परिभाषिक शब्दांचा वापर केला जातो.
इयत्ता ७ वी शिष्यवृत्ती परीक्षेमध्येही या विषयावर आधारित प्रश्न विचारले जातात. त्यामुळे विद्यार्थ्यांनी परिभाषिक शब्दांची संकल्पना सखोलपणे समजून घेणे आवश्यक आहे.
Word Formation : संधी व त्याचे प्रकार – इयत्ता ७ वी शिष्यवृत्ती
परिभाषिक शब्द म्हणजे काय?
परिभाषिक शब्द (Paribhashik Shabd)म्हणजे एखाद्या विशिष्ट विषयात ठराविक आणि अचूक अर्थाने वापरले जाणारे शब्द.
👉 सोप्या भाषेत:
विशिष्ट विषयासाठी खास अर्थ असलेले शब्द म्हणजे परिभाषिक शब्द.
परिभाषिक शब्दांची गरज
परिभाषिक शब्दांचा वापर का केला जातो?
✔ विषय स्पष्ट आणि अचूक समजण्यासाठी
✔ सर्वत्र एकसारखा अर्थ पोहोचवण्यासाठी
✔ गैरसमज टाळण्यासाठी
✔ शास्त्रीय माहिती योग्य पद्धतीने मांडण्यासाठी
उदा. “दाब” हा शब्द सामान्य बोलण्यात वेगळा वाटू शकतो, पण विज्ञानात त्याचा ठराविक अर्थ असतो.
परिभाषिक शब्दांची वैशिष्ट्ये
- विशिष्ट विषयाशी संबंधित असतात.
- अचूक आणि निश्चित अर्थ असतो.
- सर्वत्र समान वापर केला जातो.
- गैरसमज टाळतात.
- ज्ञान अधिक स्पष्ट करतात.
विविध विषयांतील परिभाषिक शब्द
1. 📐 गणितातील परिभाषिक शब्द
| शब्द | अर्थ |
|---|---|
| बेरीज | संख्या एकत्र करणे |
| वजाबाकी | संख्या कमी करणे |
| गुणाकार | पुनःपुन्हा बेरीज |
| भागाकार | समान भाग करणे |
| वर्ग | संख्या × संख्या |
| घन | संख्या × संख्या × संख्या |
👉 गणितातील हे शब्द समजल्याशिवाय गणित सोडवणे कठीण जाते.
2. 🔬 विज्ञानातील परिभाषिक शब्द
| शब्द | अर्थ |
|---|---|
| ऊर्जा | काम करण्याची क्षमता |
| पेशी | सजीवांची मूलभूत एकक |
| गुरुत्वाकर्षण | पृथ्वीची आकर्षण शक्ती |
| दाब | बल / क्षेत्रफळ |
| उष्णता | तापमानाशी संबंधित ऊर्जा |
3. 📝 मराठी व्याकरणातील परिभाषिक शब्द
| शब्द | अर्थ |
|---|---|
| नाम | व्यक्ती, वस्तू, ठिकाण यांचे नाव |
| सर्वनाम | नामाच्या ऐवजी येणारा शब्द |
| क्रियापद | क्रिया दर्शवणारा शब्द |
| विशेषण | नामाचे वर्णन करणारा शब्द |
4. 🌍 भूगोलातील परिभाषिक शब्द
| शब्द | अर्थ |
|---|---|
| खंड | मोठा भूभाग |
| महासागर | मोठे पाण्याचे क्षेत्र |
| हवामान | वातावरणाची स्थिती |
| अक्षांश | पृथ्वीवरील रेषा |
| Select Homophones – English Grammar (इयत्ता ७ वी शिष्यवृत्ती) | Homophones – English Grammar (इयत्ता ७ वी शिष्यवृत्ती) |
|---|
5. 📚 इतिहासातील परिभाषिक शब्द
| शब्द | अर्थ |
|---|---|
| संस्कृती | जीवनशैली |
| साम्राज्य | मोठे राज्य |
| क्रांती | मोठा बदल |
| स्वातंत्र्य | स्वतंत्रता |
🔹 परिभाषिक शब्दांचे प्रकार
- शैक्षणिक परिभाषिक शब्द
– शालेय विषयांमध्ये वापरले जाणारे - वैज्ञानिक परिभाषिक शब्द
– विज्ञान आणि तंत्रज्ञानामध्ये वापरले जाणारे - तांत्रिक परिभाषिक शब्द
– संगणक, अभियांत्रिकी क्षेत्रात वापरले जाणारे - व्याकरणिक परिभाषिक शब्द
– भाषा आणि व्याकरणाशी संबंधित
🔹 परिभाषिक शब्दांचे महत्त्व
✔ अभ्यास समजायला सोपा होतो.
✔ विषयातील संकल्पना स्पष्ट होतात.
✔ परीक्षेत अचूक उत्तर देता येते.
✔ लेखन आणि वाचन सुधारते.
✔ स्पर्धा परीक्षेत मदत होते.
🔹 शिष्यवृत्ती परीक्षेत विचारले जाणारे प्रश्न
- परिभाषा ओळखा.
- योग्य शब्द निवडा.
- शब्दाचा अर्थ लिहा.
- योग्य विषयाशी शब्द जुळवा.
Number Process: वर्ग व वर्गमूळ, घन व घनमूळ-इयत्ता ७ वी शिष्यवृत्ती – गणित
🔹 उदाहरणे-(Paribhashik Shabd)
उदाहरण 1
“गुणाकार” हा शब्द कोणत्या विषयातील आहे?
👉 उत्तर: गणित
उदाहरण 2
“पेशी” हा शब्द कोणत्या विषयाशी संबंधित आहे?
👉 उत्तर: विज्ञान
उदाहरण 3
“क्रियापद” हा शब्द कोणत्या विषयातील आहे?
👉 उत्तर: मराठी व्याकरण
Number Process: वर्ग व वर्गमूळ, घन व घनमूळ-इयत्ता ७ वी शिष्यवृत्ती – गणित
🔹 सरावासाठी प्रश्न
- “ऊर्जा” हा शब्द कोणत्या विषयातील आहे?
- “नाम” म्हणजे काय?
- “दाब” कोणत्या विषयाशी संबंधित आहे?
- “खंड” म्हणजे काय?
🔹 शिक्षकांसाठी टिप्स-Paribhashik Shabd
✔ विद्यार्थ्यांना उदाहरणांसह शिकवा.
✔ चित्रे आणि चार्ट वापरा.
✔ प्रत्येक विषयासाठी स्वतंत्र शब्दसंग्रह द्या.
✔ नियमित सराव घ्या.
🔹 विद्यार्थ्यांसाठी टिप्स
✔ दररोज 5 नवीन शब्द शिका
✔ शब्दांचा वापर वाक्यात करा
✔ नोट्स तयार करा
✔ revision करा
🔹 परिभाषिक शब्द आणि Vocabulary
परिभाषिक शब्द हे Vocabulary चा एक महत्त्वाचा भाग आहेत.
Vocabulary मजबूत असल्यास:
✔ भाषा सुधारते.
✔ विचार स्पष्ट होतात.
✔ लेखन प्रभावी होते.
🔹 सामान्य चुका
❌ शब्दाचा चुकीचा अर्थ लावणे.
❌ विषयाशी जुळवण्यात चूक करणे.
❌ शब्द पाठ न करणे.
➡ मराठी विषयातील विविध संकल्पना आणि शब्दांचा अभ्यास येथे करता येतो.
🔹 निष्कर्ष
परिभाषिक शब्द (Paribhashik Shabd)हे प्रत्येक विषयाचे मूलभूत आधार आहेत. कोणताही विषय नीट समजून घ्यायचा असेल तर त्या विषयातील परिभाषिक शब्द समजणे अत्यावश्यक आहे.
विद्यार्थ्यांनी नियमित सराव, वाचन आणि लेखनाद्वारे परिभाषिक शब्द आत्मसात केल्यास ते शैक्षणिकदृष्ट्या अधिक सक्षम बनतात.
शिष्यवृत्ती परीक्षेत यश मिळवण्यासाठी परिभाषिक शब्दांचा (Paribhashik Shabd)अभ्यास करणे अत्यंत गरजेचे आहे.
Read More :
Number Process: वर्ग व वर्गमूळ, घन व घनमूळ-इयत्ता ७ वी शिष्यवृत्ती – गणितFigures of