इयत्ता ७ वी शिष्यवृत्ती परीक्षेसाठी शेकडेवारी (Percentage) या गणितीय संकल्पनेचे सविस्तर स्पष्टीकरण, उदाहरणे व सराव प्रश्नांसह मार्गदर्शन.
प्रस्तावना
गणितामध्ये शेकडेवारी (Percentage) हा अत्यंत महत्त्वाचा घटक आहे. शिष्यवृत्ती परीक्षेत या घटकावर अनेक प्रश्न विचारले जातात. एखाद्या संख्येचा शंभरातील भाग म्हणजे शेकडेवारी(Percentage). टक्केवारीचा वापर दैनंदिन जीवनातही खूप मोठ्या प्रमाणात होतो. जसे की परीक्षेतील गुणांची टक्केवारी, सवलत (Discount), नफा-तोटा, व्याज इत्यादी. त्यामुळे शेकडेवारीची संकल्पना समजून घेणे विद्यार्थ्यांसाठी आवश्यक आहे.
| Select Number Operations – विभाज्य, विभाजक व विभाज्यतेच्या कसोट्या-इयत्ता ७ वी शिष्यवृत्ती | Number Operations – विभाज्य, विभाजक व विभाज्यतेच्या कसोट्या-इयत्ता ७ वी शिष्यवृत्ती |
|---|
शेकडेवारी (Percentage)म्हणजे काय?
“टक्के” हा शब्द प्रति शंभर असा अर्थ दर्शवतो.
उदा.
50% म्हणजे 100 मधील 50
25% म्हणजे 100 मधील 25
उदाहरणे
- 50% = 50/100
- 25% = 25/100
- 10% = 10/100
- 75% = 75/100
यावरून असे लक्षात येते की टक्केवारी ही अपूर्णांक आणि दशांश यांच्याशी संबंधित आहे. त्यामुळे विद्यार्थ्यांनी या तीनही प्रकारांचे रूपांतर शिकणे आवश्यक आहे.
Poetry Comprehension : कविता व त्यावर आधारित प्रश्न – इयत्ता ७ वी शिष्यवृत्ती
अपूर्णांकाचे टक्केवारीत रूपांतर
अपूर्णांकाला 100 ने गुणून टक्केवारी काढली जाते.
सूत्र
टक्केवारी = (अपूर्णांक × 100)
उदाहरणे
1/2 = 50%
1/4 = 25%
3/4 = 75%
1/5 = 20%
2/5 = 40%
विद्यार्थ्यांनी हे लक्षात ठेवले पाहिजे की अनेक वेळा परीक्षेत अपूर्णांक दिला जातो आणि त्याचे टक्केवारीत रूपांतर विचारले जाते.
Animals and Their Homes -इयत्ता 7 वी शिष्यवृत्ती परीक्षा
दशांशाचे टक्केवारीत रूपांतर
दशांशाला 100 ने गुणून टक्केवारी काढता येते.
उदाहरणे
0.5 = 50%
0.25 = 25%
0.75 = 75%
0.2 = 20%
0.8 = 80%
दशांशाचे टक्केवारीत रूपांतर करताना दशांश बिंदू दोन स्थानांनी उजवीकडे सरकतो हे लक्षात ठेवणे आवश्यक आहे.
Number Sense : संख्याज्ञान -इयत्ता ७ वी शिष्यवृत्ती परीक्षेसाठी सविस्तर लेख
टक्केवारीचे अपूर्णांकात रूपांतर
टक्केवारीला 100 ने भागल्यास अपूर्णांक मिळतो.
उदाहरणे
50% = 50/100 = 1/2
25% = 25/100 = 1/4
75% = 75/100 = 3/4
10% = 10/100 = 1/10
हे रूपांतर विद्यार्थ्यांना गणितातील अनेक उदाहरणे सोडवण्यासाठी मदत करते.
Alphabet Reasoning : इंग्रजी अक्षरमाला –इयत्ता ७ वी शिष्यवृत्ती परीक्षा
संख्येची टक्केवारी कशी काढावी?
सूत्र
संख्येची टक्केवारी = (टक्केवारी × संख्या) / 100
उदाहरणे
- 200 च्या 10% किती?
= (10 × 200) / 100
= 20 - 500 च्या 25% किती?
= (25 × 500) / 100
= 125 - 300 च्या 50% किती?
= (50 × 300) / 100
= 150
टक्केवारीवर आधारित वाढ आणि घट
शेकडेवारीचा वापर वाढ (Increase) आणि घट (Decrease) दर्शवण्यासाठी केला जातो.
उदाहरण-Percentage
एका वस्तूची किंमत 100 रुपये आहे. जर ती 20% ने वाढली तर नवीन किंमत किती?
वाढ = 20%
नवीन किंमत
= 100 + 20
= 120 रुपये
त्याचप्रमाणे जर किंमत 20% ने कमी झाली तर
कमी झालेली किंमत
= 100 − 20
= 80 रुपये.
| Select Vocabulary : Singular and Plural : Opposite and Similar Meaning Words-7th Scholarship | Vocabulary : Singular and Plural : Opposite and Similar Meaning Words-7th Scholarship |
|---|
दैनंदिन जीवनातील शेकडेवारी
शेकडेवारीचा वापर अनेक ठिकाणी होतो.
उदाहरणे-Percentage
- परीक्षेतील गुणांची टक्केवारी
- दुकानातील सवलत
- नफा-तोटा
- बँकेतील व्याज
- लोकसंख्येची वाढ
- खेळातील विजयाचे प्रमाण
विद्यार्थ्यांनी लक्षात ठेवले पाहिजे की शेकडेवारी ही केवळ गणितापुरती मर्यादित नसून ती दैनंदिन जीवनातही उपयुक्त आहे.
शिष्यवृत्ती परीक्षेत विचारले जाणारे प्रश्न
- एका विद्यार्थ्याला परीक्षेत 500 पैकी 400 गुण मिळाले. त्याची टक्केवारी किती?
- एका वर्गात 40 विद्यार्थी आहेत. त्यापैकी 25% विद्यार्थी मुली आहेत. मुलींची संख्या किती?
- एका दुकानात 800 रुपयांच्या वस्तूवर 10% सवलत दिली. सवलतीची रक्कम किती?
- एका शेतकऱ्याने 200 झाडे लावली. त्यापैकी 20% झाडे वाळली. किती झाडे वाळली?
- एका परीक्षेत रामला 600 पैकी 480 गुण मिळाले. त्याची टक्केवारी किती?
- एका गावाची लोकसंख्या 5000 आहे. त्यापैकी 60% लोक पुरुष आहेत. पुरुषांची संख्या किती?
- एका वस्तूची किंमत 500 रुपये आहे. त्यावर 20% सवलत मिळाली. सवलतीनंतरची किंमत किती?
- एका विद्यार्थ्याने 50 प्रश्नांपैकी 80% प्रश्न बरोबर सोडवले. त्याने किती प्रश्न बरोबर सोडवले?
- एका परीक्षेत 200 विद्यार्थी बसले होते. त्यापैकी 75% विद्यार्थी उत्तीर्ण झाले. उत्तीर्ण विद्यार्थ्यांची संख्या किती?
- एका शाळेत 1000 विद्यार्थी आहेत. त्यापैकी 40% विद्यार्थी मुली आहेत. मुलींची संख्या किती?
- एका पुस्तकाची किंमत 300 रुपये आहे. त्यावर 15% सवलत दिली. सवलतीची रक्कम किती?
- एका गावात 800 लोक राहतात. त्यापैकी 25% लोक शेतकरी आहेत. शेतकऱ्यांची संख्या किती?
- एका परीक्षेत एका विद्यार्थ्याला 700 पैकी 560 गुण मिळाले. त्याची टक्केवारी किती?
- एका वस्तूची किंमत 1000 रुपये आहे. त्यावर 10% वाढ झाली. नवीन किंमत किती?
- एका शेतात 400 झाडे आहेत. त्यापैकी 5% झाडे सुकली. सुकलेल्या झाडांची संख्या किती?
- एका वर्गात 50 विद्यार्थी आहेत. त्यापैकी 60% विद्यार्थी मुलगे आहेत. मुलग्यांची संख्या किती?
- एका दुकानात 2000 रुपयांच्या वस्तूवर 20% सवलत दिली. सवलतीची रक्कम किती?
- एका परीक्षेत 300 विद्यार्थी बसले. त्यापैकी 90% विद्यार्थी उत्तीर्ण झाले. उत्तीर्ण विद्यार्थ्यांची संख्या किती?
- एका वस्तूची किंमत 600 रुपये आहे. त्यावर 25% वाढ झाली. नवीन किंमत किती?
- एका शाळेत 1200 विद्यार्थी आहेत. त्यापैकी 30% विद्यार्थी खेळात सहभागी होतात. खेळात सहभागी होणाऱ्या विद्यार्थ्यांची संख्या किती?
शेकडेवारी (Percentage)शिकताना लक्षात ठेवण्याच्या गोष्टी
- टक्केवारी म्हणजे प्रति शंभर ((Percentage)हे लक्षात ठेवा.
- अपूर्णांक, दशांश आणि टक्केवारी यांचे रूपांतर सरावाने सोपे होते.
- प्रश्न सोडवताना सूत्रांचा योग्य वापर करा.
- गणितात वेग आणि अचूकता वाढवण्यासाठी नियमित सराव करणे आवश्यक आहे.
➡ महाराष्ट्र शिष्यवृत्ती परीक्षेबाबत अधिकृत माहिती व प्रश्नपत्रिका.
निष्कर्ष
शेकडेवारी (Percentage)ही गणितातील महत्त्वाची संकल्पना आहे. तिचा वापर दैनंदिन जीवनातही मोठ्या प्रमाणात होतो. टक्केवारीचे अपूर्णांक आणि दशांश यांच्यात रूपांतर करता येणे आवश्यक आहे. तसेच संख्येची टक्केवारी काढणे आणि टक्केवारीवर आधारित वाढ किंवा घट समजून घेणे आवश्यक आहे. नियमित सराव केल्यास विद्यार्थ्यांना शिष्यवृत्ती परीक्षेत या घटकातील प्रश्न सहज सोडवता येतात.
Read More :
Poetry Comprehension : कविता व त्यावर आधारित प्रश्न – इयत्ता ७ वी शिष्यवृत्ती
Animals and Their Homes -इयत्ता 7 वी शिष्यवृत्ती परीक्षा
Number Sense : संख्याज्ञान -इयत्ता ७ वी शिष्यवृत्ती परीक्षेसाठी सविस्तर लेख