इयत्ता ४ थी शिष्यवृत्ती गणितासाठी परिमिती – त्रिकोण, आयत आणि चौरस या विषयाची सोपी माहिती, सूत्रे, उदाहरणे आणि परिमिती(Perimeter) या लेखामध्ये दिली आहेत. यामुळे विद्यार्थ्यांना परिमिती सहज समजते.
प्रस्तावना
गणित हा आपल्या दैनंदिन जीवनातील अत्यंत महत्त्वाचा विषय आहे. मोजमाप, अंतर, क्षेत्रफळ, वजन आणि परिमाण या सर्व गोष्टी गणिताच्या मदतीने समजतात. त्यापैकी परिमिती (Perimeter) हा एक महत्त्वाचा घटक आहे.
इयत्ता ४ थी शिष्यवृत्ती परीक्षेत त्रिकोण, आयत आणि चौरस यांच्या परिमितीवर आधारित उदाहरणे विचारली जातात. विद्यार्थ्यांनी या आकृतींची रचना, बाजू आणि त्यांची परिमिती कशी काढायची हे समजून घेतले तर हा विषय अत्यंत सोपा वाटतो.
या लेखामध्ये आपण परिमिती म्हणजे काय, त्रिकोण, आयत आणि चौरस यांची परिमिती कशी काढायची, सूत्रे, उदाहरणे आणि सराव प्रश्न यांचा सविस्तर अभ्यास करणार आहोत.
Pronoun : सर्वनाम-इयत्ता ४ थी शिष्यवृत्ती –संपूर्ण मार्गदर्शक लेख
परिमिती (Perimeter)म्हणजे काय?
Definition (व्याख्या):
एखाद्या बंद आकृतीच्या सर्व बाजूंच्या लांबीची बेरीज म्हणजे त्या आकृतीची परिमिती होय.
सोप्या भाषेत सांगायचे झाले तर
एखाद्या आकृतीभोवती फिरताना आपण जितके अंतर चालतो ते त्या आकृतीची परिमिती असते.
उदाहरण
एका चौकोनी मैदानाच्या चारही बाजू मोजल्यास त्या सर्व बाजूंची बेरीज म्हणजे मैदानाची परिमिती (Perimeter)होय.
परिमितीचे(Perimeter) एकक
परिमिती ही लांबी असल्यामुळे ती खालील एककांमध्ये मोजली जाते.
- सेंटीमीटर (cm)
- मीटर (m)
- किलोमीटर (km)
उदाहरण
5 cm + 5 cm + 5 cm + 5 cm = 20 cm
Poem and Questions : इयत्ता ४ थी शिष्यवृत्ती – कविता व त्यावरील प्रश्न
त्रिकोणाची परिमिती(Perimeter Of Triangle)
त्रिकोण म्हणजे काय?
तीन बाजू आणि तीन कोन असलेल्या आकृतीला त्रिकोण म्हणतात.
उदाहरण
△
त्रिकोणाच्या तीन बाजू असतात.
उदा.
a, b, c
त्रिकोणाची परिमिती काढण्याचे सूत्र
परिमिती = तीनही बाजूंची बेरीज
Perimeter = a + b + c
उदाहरण 1
एका त्रिकोणाच्या बाजू
5 cm, 6 cm, 7 cm आहेत.
परिमिती = 5 + 6 + 7
परिमिती = 18 cm
उदाहरण 2
एका त्रिकोणाच्या बाजू
8 cm, 9 cm, 10 cm आहेत.
परिमिती = 8 + 9 + 10
परिमिती = 27 cm
आयताची परिमिती(Perimeter Of Rectangle)
आयत म्हणजे काय?
ज्या आकृतीच्या समोरासमोरच्या बाजू समान असतात आणि चार कोन समकोन (90°) असतात त्या आकृतीला आयत म्हणतात.
उदाहरण
Rectangle
आयताला
- लांबी (Length)
- रुंदी (Breadth)
असते.
आयताची परिमिती काढण्याचे सूत्र
परिमिती = 2 × (लांबी + रुंदी)
Perimeter = 2 (L + B)
उदाहरण 1
लांबी = 8 cm
रुंदी = 5 cm
परिमिती = 2 × (8 + 5)
परिमिती = 2 × 13
परिमिती = 26 cm
उदाहरण 2
लांबी = 10 cm
रुंदी = 6 cm
परिमिती = 2 × (10 + 6)
परिमिती = 2 × 16
परिमिती = 32 cm
Cardinal and Ordinal Numbers: इयत्ता ४थी शिष्यवृत्ती अभ्यासासाठी सविस्तर मार्गदर्शन
चौरसाची परिमिती(Perimeter Of Square)
चौरस म्हणजे काय?
ज्या आकृतीच्या चारही बाजू समान असतात आणि सर्व कोन समकोन असतात त्या आकृतीला चौरस म्हणतात.
उदाहरण
Square
चौरसाची परिमिती काढण्याचे सूत्र
परिमिती = 4 × बाजू
Perimeter = 4 × side
उदाहरण 1
बाजू = 5 cm
परिमिती = 4 × 5
परिमिती = 20 cm
उदाहरण 2
बाजू = 7 cm
परिमिती = 4 × 7
परिमिती = 28 cm
दैनंदिन जीवनातील परिमिती
परिमितीचा वापर अनेक ठिकाणी केला जातो.
1. मैदानाचे कुंपण घालण्यासाठी
मैदानाभोवती कुंपण घालण्यासाठी परिमिती मोजली जाते.
2. घराभोवती compound wall बांधण्यासाठी
3. बागेभोवती तार घालण्यासाठी
4. खेळाचे मैदान मोजण्यासाठी
Showing the Directions and Sub-Directions | Map Reading-इयत्ता ४ थी शिष्यवृत्ती
त्रिकोण, आयत आणि चौरस यातील फरक
| आकृती | बाजू | परिमितीचे सूत्र |
|---|---|---|
| त्रिकोण | 3 | a + b + c |
| आयत | 4 | 2 (L + B) |
| चौरस | 4 | 4 × side |
परिमिती (त्रिकोण, आयत, चौरस)-सरावासाठी प्रश्न
त्रिकोण (Triangle)
- एका त्रिकोणाच्या बाजू 5 cm, 6 cm आणि 7 cm आहेत. परिमिती काढा.
- एका त्रिकोणाच्या बाजू 8 cm, 9 cm आणि 10 cm आहेत. परिमिती काढा.
- एका त्रिकोणाच्या बाजू 4 cm, 5 cm आणि 6 cm आहेत. परिमिती किती?
- एका त्रिकोणाच्या बाजू 7 cm, 8 cm आणि 9 cm आहेत. परिमिती काढा.
- एका त्रिकोणाच्या बाजू 10 cm, 11 cm आणि 12 cm आहेत. परिमिती काढा.
- एका त्रिकोणाच्या बाजू 6 cm, 7 cm आणि 8 cm आहेत. परिमिती किती?
आयत (Rectangle)
- आयताची लांबी 8 cm आणि रुंदी 5 cm आहे. परिमिती काढा.
- आयताची लांबी 10 cm आणि रुंदी 6 cm आहे. परिमिती काढा.
- आयताची लांबी 12 cm आणि रुंदी 7 cm आहे. परिमिती काढा.
- आयताची लांबी 9 cm आणि रुंदी 4 cm आहे. परिमिती काढा.
- आयताची लांबी 15 cm आणि रुंदी 8 cm आहे. परिमिती काढा.
- आयताची लांबी 11 cm आणि रुंदी 6 cm आहे. परिमिती किती?
- आयताची लांबी 20 cm आणि रुंदी 10 cm आहे. परिमिती काढा.
चौरस (Square)
- चौरसाची बाजू 5 cm आहे. परिमिती काढा.
- चौरसाची बाजू 7 cm आहे. परिमिती किती?
- चौरसाची बाजू 9 cm आहे. परिमिती काढा.
- चौरसाची बाजू 12 cm आहे. परिमिती काढा.
- चौरसाची बाजू 15 cm आहे. परिमिती काढा.
शाब्दिक उदाहरणे (Word Problems)
एका चौरस मैदानाची बाजू 25 m आहे. त्या मैदानाची परिमिती किती आहे?
एका आयताकृती बागेची लांबी 20 m आणि रुंदी 10 m आहे. त्या बागेभोवती तार लावण्यासाठी किती मीटर तार लागेल?
Toppr – विद्यार्थ्यांसाठी गणिताचे सराव प्रश्न व स्पष्टीकरण
निष्कर्ष
परिमिती हा गणितातील अतिशय महत्त्वाचा विषय आहे. त्रिकोण, आयत आणि चौरस या मूलभूत आकृतींची परिमिती समजल्यास विद्यार्थ्यांना गणितातील अनेक उदाहरणे सोडवणे सोपे जाते.
इयत्ता ४ थी शिष्यवृत्ती परीक्षेत या विषयावर सरळ व सोपे प्रश्न विचारले जातात. विद्यार्थ्यांनी सूत्रे लक्षात ठेवून नियमित सराव केल्यास हा विषय अतिशय सोपा होऊ शकतो.
Read More :
Correct and Incorrect Spellings-इयत्ता ४ थी शिष्यवृत्ती – शुद्ध–अशुद्ध शब्द
Calendar–दिनदर्शिका -शिष्यवृत्ती परीक्षा इयत्ता ४ थी साठी सविस्तर लेख