मराठी म्हणी (Proverbs)या अनुभवातून तयार झालेल्या अर्थपूर्ण वाक्यरचना आहेत. या लेखामध्ये म्हणींची माहिती, उदाहरणे आणि 20 MCQ सराव प्रश्न दिले आहेत. हा लेख इयत्ता ४ थी व ७ वी शिष्यवृत्ती तयारीसाठी उपयुक्त आहे.
प्रस्तावना
मराठी भाषा ही अत्यंत समृद्ध आणि संस्कृतीने परिपूर्ण भाषा आहे. या भाषेमध्ये अनेक सुंदर शब्द, वाक्प्रचार, म्हणी आणि लोकोक्ती आढळतात. त्यापैकी “म्हणी” (Proverbs)हा मराठी भाषेचा एक महत्त्वाचा भाग आहे. म्हणींच्या माध्यमातून लोकांचे अनुभव, विचार आणि जीवनातील सत्यता अत्यंत थोडक्यात आणि प्रभावी शब्दांत व्यक्त केली जाते.
पूर्वीच्या काळात लोक आपल्या दैनंदिन जीवनातील अनुभवातून काही शिकवण देणारी वाक्ये वापरत असत. ही वाक्ये लहान असली तरी त्यामध्ये मोठा अर्थ लपलेला असतो. अशा वाक्यांना म्हणी (Proverbs) असे म्हणतात.
म्हणींच्या माध्यमातून आपण जीवनातील अनेक गोष्टी सहज समजू शकतो. त्यामुळे मराठी भाषेमध्ये म्हणींना (Proverbs)खूप महत्त्व आहे.
Onomatopoeic Words : इयत्ता ४ थी शिष्यवृत्ती – ध्वनिदर्शक शब्द
म्हण म्हणजे काय?
अनुभवातून तयार झालेली आणि जीवनातील एखादी शिकवण देणारी लहान वाक्यरचना म्हणजे म्हण.
म्हणींच्या (Proverbs)माध्यमातून लोकांचे अनुभव, निरीक्षणे आणि जीवनातील सत्यता व्यक्त केली जाते.
उदाहरण –
- अति तिथे माती
- नाचता येईना अंगण वाकडे
- जशी करणी तशी भरणी
या म्हणी(Proverbs) छोट्या असल्या तरी त्यामध्ये मोठा अर्थ दडलेला असतो.
Collective Nouns : इयत्ता ४ थी शिष्यवृत्ती – समूहदर्शक शब्द
म्हणींची(Proverbs) वैशिष्ट्ये
1. लहान पण अर्थपूर्ण
म्हणी साधारणपणे लहान असतात पण त्यांचा अर्थ खूप मोठा असतो.
2. अनुभवावर आधारित
म्हणी या लोकांच्या अनुभवातून तयार झालेल्या असतात.
3. शिकवण देणाऱ्या
प्रत्येक म्हणीत काहीतरी जीवनातील शिकवण असते.
4. भाषेला सौंदर्य देणाऱ्या
म्हणी वापरल्याने भाषा अधिक सुंदर आणि प्रभावी होते.
Emotional Intelligence : विशेष प्रश्न -भावनिक बुद्धिमत्ता-इयत्ता ४ थी शिष्यवृत्ती
मराठीतील काही प्रसिद्ध म्हणी व अर्थ
- अति तिथे माती – जास्त झाल्यास वाईट परिणाम होतात.
- नाचता येईना अंगण वाकडे – स्वतःची चूक दुसऱ्यावर ढकलणे.
- जशी करणी तशी भरणी – जसे कर्म तसे फळ.
- थेंबे थेंबे तळे साचे – थोडे थोडे साठवले तर मोठे होते.
- कोल्ह्याला द्राक्षे आंबट – मिळत नसलेली गोष्ट वाईट म्हणणे.
- उंटाच्या तोंडात जीरे – खूप कमी असणे.
- हातचे सोडून पळत्याच्या पाठी – जे आहे ते सोडून दुसऱ्याच्या मागे धावणे.
- दुधाने तोंड पोळले की ताकही फुंकून पितात – एकदा अनुभव आला की माणूस सावध होतो.
- नाव मोठे लक्षण खोटे – बाहेरून मोठे पण प्रत्यक्षात कमी.
- चोराच्या उलट्या बोंबा – दोषी व्यक्तीच उलट आरोप करते.
Prose : English-गद्य -इयत्ता ४ थी शिष्यवृत्ती
म्हणींचे(Proverbs) महत्त्व
1. भाषेची सुंदरता वाढते
म्हणी वापरल्याने वाक्य अधिक प्रभावी बनते.
2. अनुभवाचे ज्ञान मिळते
म्हणींमधून जीवनातील अनुभव समजतात.
3. संस्कृतीची ओळख होते
म्हणी आपल्या संस्कृतीचा महत्त्वाचा भाग आहेत.
4. विद्यार्थ्यांसाठी उपयोगी
परीक्षेमध्ये म्हणींवर प्रश्न विचारले जातात.
म्हणींचा उपयोग असलेली उदाहरणे
- राहुल अभ्यास करत नाही आणि पेपर कठीण आहे म्हणतो – नाचता येईना अंगण वाकडे.
- खूप खाल्ल्यामुळे तो आजारी पडला – अति तिथे माती.
- मेहनत केल्यामुळे तिला यश मिळाले – जशी करणी तशी भरणी.
सराव प्रश्न (MCQ)
प्रश्न 1
“अति तिथे माती” म्हणजे काय?
A) जास्त झाल्यास वाईट परिणाम होतात
B) जास्त खाणे
C) खेळणे
D) धावणे
उत्तर – A
प्रश्न 2
“नाचता येईना अंगण वाकडे” म्हणजे –
A) स्वतःची चूक दुसऱ्यावर टाकणे
B) नाचणे
C) अंगण साफ करणे
D) धावणे
उत्तर – A
प्रश्न 3
“थेंबे थेंबे तळे साचे” या म्हणीचा अर्थ –
A) पाऊस पडणे
B) थोडे थोडे साठवले तर मोठे होते
C) पाणी सांडणे
D) खेळणे
उत्तर – B
प्रश्न 4
“कोल्ह्याला द्राक्षे आंबट” म्हणजे –
A) द्राक्षे खाणे
B) न मिळालेली गोष्ट वाईट म्हणणे
C) फळे खाणे
D) पळणे
उत्तर – B
प्रश्न 5
“उंटाच्या तोंडात जीरे” म्हणजे –
A) खूप जास्त
B) खूप कमी
C) मध्यम
D) काहीही नाही
उत्तर – B
प्रश्न 6
“जशी करणी तशी भरणी” म्हणजे –
A) जसे कर्म तसे फळ
B) धावणे
C) खेळणे
D) बोलणे
उत्तर – A
प्रश्न 7
“नाव मोठे लक्षण खोटे” म्हणजे –
A) बाहेरून मोठे पण प्रत्यक्षात कमी
B) खूप मोठे
C) खूप चांगले
D) खूप वेगवान
उत्तर – A
प्रश्न 8
“चोराच्या उलट्या बोंबा” म्हणजे –
A) दोषी व्यक्ती उलट आरोप करते
B) चोर पळतो
C) चोरी करणे
D) खेळणे
उत्तर – A
प्रश्न 9
“हातचे सोडून पळत्याच्या पाठी” म्हणजे –
A) जे आहे ते सोडणे
B) धावणे
C) खेळणे
D) खाणे
उत्तर – A
प्रश्न 10
“दुधाने तोंड पोळले की ताकही फुंकून पितात” म्हणजे –
A) सावध होणे
B) दूध पिणे
C) खेळणे
D) धावणे
उत्तर – A
प्रश्न 11
“अति शहाणा त्याचा बैल रिकामा” म्हणजे –
A) जास्त शहाणपणा नुकसानकारक असतो
B) बैल पळतो
C) शेत करणे
D) खेळणे
उत्तर – A
प्रश्न 12
“उंटावरून शेळ्या हाकणे” म्हणजे –
A) दूरून काम पाहणे
B) शेळ्या पाळणे
C) उंट चालवणे
D) खेळणे
उत्तर – A
प्रश्न 13
“साप निघून गेल्यावर काठी मारणे” म्हणजे –
A) उशिरा कृती करणे
B) साप पकडणे
C) धावणे
D) खेळणे
उत्तर – A
प्रश्न 14
“घरचे सोडून पराचे धावणे” म्हणजे –
A) आपल्या गोष्टींची कदर न करणे
B) घर सोडणे
C) धावणे
D) खेळणे
उत्तर – A
प्रश्न 15
“अडला नारायण गाढवाचे पाय धरी” म्हणजे –
A) गरजेच्या वेळी कोणाचीही मदत घेणे
B) गाढव पकडणे
C) खेळणे
D) धावणे
उत्तर – A
प्रश्न 16
“आगीतून फुफाट्यात” म्हणजे –
A) एका संकटातून दुसऱ्या संकटात जाणे
B) आग लावणे
C) खेळणे
D) धावणे
उत्तर – A
प्रश्न 17
“काळ आला होता पण वेळ आली नव्हती” म्हणजे –
A) संकट जवळ आले पण टळले
B) वेळ जाणे
C) धावणे
D) खेळणे
उत्तर – A
प्रश्न 18
“उंटाच्या तोंडात जीरे” म्हणजे –
A) खूप कमी
B) खूप जास्त
C) मध्यम
D) काहीही नाही
उत्तर – A
प्रश्न 19
“थेंबे थेंबे तळे साचे” म्हणजे –
A) साठवणूक करणे
B) खेळणे
C) धावणे
D) खाणे
उत्तर – A
प्रश्न 20
“कोल्ह्याला द्राक्षे आंबट” म्हणजे –
A) न मिळालेली गोष्ट वाईट म्हणणे
B) द्राक्षे खाणे
C) खेळणे
D) धावणे
उत्तर – A
शैक्षणिक माहिती व अभ्यास साहित्य
निष्कर्ष
म्हणी(Proverbs) या मराठी भाषेचा अमूल्य ठेवा आहेत. त्या लोकांच्या अनुभवातून निर्माण झालेल्या असून त्यामध्ये जीवनातील महत्त्वाच्या शिकवणी दडलेल्या असतात. म्हणींचा वापर केल्याने भाषा अधिक प्रभावी, सुंदर आणि अर्थपूर्ण बनते.
विद्यार्थ्यांनी म्हणींचा (Proverbs)अभ्यास केल्यास त्यांचे भाषाज्ञान वाढते आणि जीवनातील अनेक गोष्टी समजण्यास मदत होते.
Read More :
Passages :उतारा व त्यावरील प्रश्न – सविस्तर मार्गदर्शक
Perimeter : इयत्ता ४ थी शिष्यवृत्ती– त्रिकोण, आयत आणि चौरस
Names of Colours – इयत्ता ४ थी शिष्यवृत्ती (English)
Parts of Human Body : इयत्ता ४ थी शिष्यवृत्ती (मानवी शरीराचे भाग)