CTET 2026 — समाजशास्त्र (Social Science) संपूर्ण मराठी मार्गदर्शक

CTET 2026 मधील समाजशास्त्र (Social Science / Social Studies) हा Paper 2 मधील अत्यंत महत्त्वाचा विषय आहे. या विषयात इतिहास, भूगोल, नागरीशास्त्र आणि अध्यापनशास्त्र यांचे सखोल ज्ञान आवश्यक असते. CTET चा समाजशास्त्र अभ्यासक्रम मुख्यत्वे NCERT 6 ते 10 वर आधारित असून परीक्षेत बहुतेक प्रश्न संकल्पना, नकाशा-अभ्यास, नागरिकशास्त्रातील मुलभूत तत्त्वे आणि अध्यापन कौशल्यांवर येतात. योग्य नियोजन, मागील प्रश्नपत्रिका, आणि Pedagogy ची मजबूत तयारी केल्यास Social Science विभागात उत्तम गुण मिळवणे अत्यंत सोपे होते. शिक्षक बनण्याचे ध्येय असलेल्या उमेदवारांनी CTET 2026 समाजशास्त्र हा विषय नक्कीच प्राधान्याने तयार करून ठेवावा.

Table of Contents

प्रस्तावना

CTET 2026 मध्ये समाजशास्त्र हा विषय Paper 2 मध्ये येतो. हा विषय मुख्यत्वे इतिहास, भूगोल, नागरीशास्त्र (Civics) आणि शिक्षणशास्त्र (Pedagogy) यावर आधारित असतो. त्याची योग्य तयारी केल्यास Social Science शिक्षक म्हणून करिअर करण्याचा मार्ग सोपा होतो.

CTET 2026 Paper Pattern

CTET Official Website

CTET 2026 समाजशास्त्र Syllabus

(नवीनतम स्वरूपावर आधारित)

1) इतिहास (History)

महत्वाचे विषय:

भारताचा प्राचीन इतिहास
मध्ययुगीन भारत
आधुनिक भारताचा इतिहास
स्वातंत्र्यलढा
महत्त्वपूर्ण क्रांती, समाजसुधारक चळवळी
भारतातील संस्कृती आणि वारसा

2) भूगोल (Geography)

पृथ्वीची रचना
हवामान, वातावरण, नकाशे
जगातील व भारतातील भौगोलिक वैशिष्ट्ये
संसाधने (Resources)
मानव-भूगोल
पर्यावरण व विकास

3) नागरीशास्त्र (Political Science / Civics)

लोकशाही म्हणजे काय?
घटना व संविधान
शासनव्यवस्था (केंद्र व राज्य)
न्यायव्यवस्था
नागरिकांचे अधिकार व कर्तव्ये
स्थानिक स्वराज्य संस्था

4) शिक्षणशास्त्र – समाजशास्त्र अध्यापनशास्त्र (Pedagogy – Social Science)

समाजशास्त्र शिकवण्याचे उद्दिष्ट
शिकवण्याच्या पद्धती (Methods)
Activity-based Learning
Projects, Map Work
मुलांचा दृष्टिकोन समजून घेणे
मूल्यमापन (Assessment)

CTET 2026 समाजशास्त्र – Paper Pattern

घटक	प्रश्न	गुण
History + Pedagogy	20	20
Geography + Pedagogy	20	20
Civics + Pedagogy	20	20
Total	60	60

⮞ एकूण प्रश्न (Paper 2): 150
⮞ Social Science विषयाचे 60 प्रश्न अनिवार्य.

महत्त्वाचे Expected Topics

भारतीय संविधानातील मूलभूत अधिकार
संसाधनांचे प्रकार
स्वातंत्र्यलढ्याचे टप्पे
भारतीय कृषी आणि उद्योग
भारताचा भूप्रदेश
लोकशाही व निवडणूक प्रक्रिया
नकाशा अभ्यास (Map Skills)
सामाजिक बदल व जागतिकीकरण

तयारी टिप्स

1) NCERT Class 6–10 Social Science नीट वाचा

CTET चे प्रश्न मुख्यतः NCERT वर आधारित असतात.

2) Pedagogy वर विशेष लक्ष द्या

Pedagogy हे परीक्षेत 50% मार्क ठरवते.

3) मागील वर्षांचे पेपर्स सोडवा

2021–2023 च्या Social Science Papers
Repeated Questions ओळखा

4) नकाशे आणि चार्ट्स सराव

भूगोलच्या प्रश्नांसाठी उपयुक्त.

5) Mock Tests घ्या

वेळ व्यवस्थापनासाठी अत्यंत महत्त्वाचे.

Recommended Books for CTET Samajshastra

NCERT Social Science Books (Class 6–10)
Arihant CTET Social Science
Child Development & Pedagogy by Himanshi Singh

निष्कर्ष

CTET 2026 मधील समाजशास्त्र हा विषय संपूर्णपणे NCERT आधारित, संकल्पना स्पष्ट करणारा आणि Pedagogy-केंद्रित आहे. योग्य नियोजन, सराव आणि मागील पेपर्सचा अभ्यास केल्यास Social Science मध्ये उत्तम गुण मिळवणे सहज शक्य आहे.