वासुदेव बळवंत फडके(Vasudev Balwant Phadke) हे भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यातील पहिले क्रांतिकारक मानले जातात. इंग्रजांच्या अन्यायकारक राजवटीविरुद्ध त्यांनी सशस्त्र उठाव केला. शेतकऱ्यांचे शोषण, दुष्काळातील अत्याचार आणि स्वराज्याची तळमळ यामुळे त्यांनी क्रांतीचा मार्ग स्वीकारला. इंग्रज सरकारविरुद्ध युद्ध पुकारल्याच्या आरोपाखाली त्यांना अटक करून जन्मठेपेची शिक्षा देण्यात आली. हा कथास्वरूप लेख त्यांच्या बलिदानाची आणि देशभक्तीची प्रेरणादायी कहाणी मांडतो.
प्रस्तावना
भारतीय स्वातंत्र्यलढ्याच्या प्रारंभिक टप्प्यातील थोर क्रांतिकारकांपैकी वासुदेवबळवंत फडके (Vasudev Balwant Phadke) हे एक महत्त्वाचे नाव आहे. १८५७ च्या स्वातंत्र्यसंग्रामानंतर इंग्रजांविरुद्ध सशस्त्र उठाव करणारे ते पहिले क्रांतिकारक मानले जातात. ब्रिटिश सत्तेला थेट आव्हान देणाऱ्या त्यांच्या क्रांतिकारक कार्यामुळेच इंग्रज सरकारने त्यांना कठोर शिक्षा दिली. याच कारणांमुळे वासुदेव बळवंत फडके यांना जन्मठेपेची शिक्षा सुनावण्यात आली.
अशाच प्र्रकारचे लेख वाचण्यासाठी येथे click करा .
Encyclopaedia Britannica – Indian National Movement
वासुदेव बळवंत फडके यांना जन्मठेप का झाली?
तो काळ होता इंग्रज राजवटीचा. भारतभूमी गुलामगिरीच्या जोखडाखाली दबलेली होती. शेतकरी करांच्या ओझ्याखाली भरडले जात होते, दुष्काळातही महसूल माफ केला जात नव्हता आणि सामान्य माणसाचे जगणे दिवसेंदिवस कठीण होत चालले होते. अशाच काळात महाराष्ट्रात जन्म झाला एका धगधगत्या मनाचा युवक — वासुदेव बळवंत फडके .
फडके (Vasudev Balwant Phadke)शिक्षणाने हुशार होते. सुरुवातीला त्यांनी इंग्रज सरकारच्या नोकरीत काम केले. पण दररोज डोळ्यांसमोर होणारा अन्याय त्यांना अस्वस्थ करत होता. भुकेने तडफडणारी माणसे, जमिनी गमावणारे शेतकरी आणि निर्दय इंग्रज अधिकारी पाहून त्यांच्या मनात एकच प्रश्न उठू लागला —
“हा अन्याय किती दिवस सहन करायचा?”
हळूहळू फडके(Vasudev Balwant Phadke) यांचा विश्वास बसला की अर्ज-विनंत्या करून स्वातंत्र्य मिळणार नाही. स्वराज्य मिळवायचे असेल तर लढा द्यावा लागेल. याच विचारातून त्यांनी क्रांतीचा मार्ग स्वीकारला.
ते गुपचूप तरुणांना एकत्र करू लागले. देशप्रेम जागवू लागले. इंग्रजांविरुद्ध उभे राहण्याचे धाडस त्यांनी जनतेला दिले. दुष्काळग्रस्त जनतेस मदत करण्यासाठी आणि क्रांतिकार्य चालवण्यासाठी त्यांनी इंग्रजांच्या खजिन्यावर दरोडे घातले. लुटलेला पैसा त्यांनी स्वतःसाठी कधीच वापरला नाही; तो गरिबांच्या मदतीसाठी आणि स्वराज्याच्या कार्यासाठी वापरला.
या सगळ्या घडामोडींमुळे इंग्रज सरकार हादरले. फडके हे त्यांच्यासाठी केवळ बंडखोर नव्हते, तर इतरांना उठावासाठी प्रेरणा देणारे धोकादायक नेतृत्व होते. गावागावांत फडके यांचे नाव आदराने घेतले जाऊ लागले. तरुणांच्या मनात स्वातंत्र्याची ठिणगी पेटली.
अखेर १८७९ साली मोठ्या शोधमोहीमेनंतर इंग्रजांनी वसुदेव बळवंत फडके यांना अटक केली. न्यायालयात त्यांच्यावर सरकारविरुद्ध युद्ध पुकारणे, खजिना लुटणे आणि जनतेला बंडासाठी प्रवृत्त करणे असे आरोप ठेवण्यात आले.
इंग्रजांना एक गोष्ट स्पष्ट होती —
फडके मोकळे राहिले, तर देशात क्रांती उसळेल.
म्हणूनच इतरांना धडा मिळावा आणि स्वातंत्र्यलढ्याची ठिणगी विझावी या हेतूने त्यांना जन्मठेपेची शिक्षा सुनावण्यात आली.
फडके यांना अंदमानातील कारागृहात पाठवण्यात आले. तेथे अमानुष श्रम, अपुरी अन्नसुविधा आणि आजार यांचा सामना करताना त्यांचे शरीर खंगले. पण मन मात्र कधीच हार मानले नाही. अखेर १७ फेब्रुवारी १८८३ रोजी कारावासातच त्यांचे निधन झाले.
इंग्रजांना वाटले त्यांनी एक क्रांतिकारक संपवला, पण प्रत्यक्षात त्यांनी स्वातंत्र्यलढ्याची ज्योत अधिक तेजस्वी केली होती.
वसुदेव बळवंत फडके (Vasudev Balwant Phadke)यांना जन्मठेप झाली कारण त्यांनी अन्यायाविरुद्ध आवाज उठवला, शस्त्र हाती घेतले आणि स्वराज्याचे स्वप्न पाहण्याचे धाडस केले.
जन्मठेपेची शिक्षा का देण्यात आली?
ब्रिटिश सरकारला फडके (Vasudev Balwant Phadke) हे केवळ एक व्यक्ती नव्हते, तर क्रांतीची ठिणगी वाटत होते.
त्यामुळे—
- त्यांचा प्रभाव वाढू नये
- इतर तरुणांनी बंड करू नये
- स्वातंत्र्यलढ्याला सुरुवातीलाच आळा बसावा
या उद्देशाने त्यांना जन्मठेपेची कठोर शिक्षा सुनावण्यात आली.
अंदमानातील कारावास
जन्मठेपेची शिक्षा झाल्यानंतर वसुदेव बळवंत फडके यांना अंदमानातील सेल्युलर जेलमध्ये पाठवण्यात आले.
तेथे—
- अमानुष काम
- अन्नाची कमतरता
- आजारपण
- मानसिक व शारीरिक छळ
यामुळे त्यांची प्रकृती खालावली.
मृत्यू
या हालअपेष्टांमुळे १७ फेब्रुवारी १८८३ रोजी वसुदेव बळवंत फडके यांचे कारावासातच निधन झाले. मात्र त्यांचे विचार आणि बलिदान भारतीय स्वातंत्र्यलढ्याला नवी दिशा देणारे ठरले.
निष्कर्ष
वासुदेव बळवंत फडके (Vasudev Balwant Phadke)यांना जन्मठेप झाली कारण त्यांनी इंग्रजांच्या अन्याय, शोषण आणि दडपशाहीविरुद्ध निर्भीडपणे बंड पुकारले. स्वराज्याचा विचार केवळ शब्दांत न ठेवता त्यांनी तो कृतीत आणला. गरिबांच्या दुःखाशी एकरूप होऊन त्यांनी सशस्त्र लढ्याचा मार्ग स्वीकारला आणि जनतेमध्ये स्वातंत्र्याची जाणीव निर्माण केली. इंग्रज सत्तेला हादरवणारा हा क्रांतिकारक प्रवास जरी कारावासात संपला, तरी फडके यांचे विचार आणि बलिदान भारतीय स्वातंत्र्यलढ्याला नवी दिशा देणारे ठरले. त्यांच्या जीवनातून अन्यायाविरुद्ध उभे राहण्याची आणि देशासाठी सर्वस्व अर्पण करण्याची प्रेरणा आजही मिळते.