इयत्ता 4 वी शिष्यवृत्ती परीक्षेसाठी तयार केलेला मराठी शब्दसंपत्ती (Vocabulary)-MCQ सरावसंच. समानार्थी, विरुद्धार्थी, म्हणी-वाक्प्रचार, समूहदर्शक शब्द आणि शब्दकोडी यांचा समावेश. स्वअभ्यास, चाचणी सराव आणि भाषिक कौशल्य वाढवण्यासाठी उपयुक्त.
शब्दसंपत्ती(Vocabulary)
शब्दसंपत्ती(Vocabulary) हा विषय विद्यार्थ्यांच्या भाषा ज्ञानाचा अत्यंत महत्त्वाचा भाग आहे. इयत्ता 4-थीतील शिष्यवृत्ती परीक्षेत हा विषय विद्यार्थ्यांच्या लेखन, वाचन, आकलन आणि संवाद कौशल्याची क्षमता तपासतो. शब्दसंपत्तीचा अभ्यास केल्याने विद्यार्थ्यांचा शब्दसंग्रह वाढतो, भाषेवर पकड घट्ट होते आणि वाचन, लेखन तसेच संभाषण अधिक प्रभावी बनते.
शब्दसंपत्तीमध्ये मुख्यतः पाच भाग अभ्यासले जातात:
- समानार्थी आणि विरुद्धार्थी शब्द (Synonyms & Antonyms)
- समूहदर्शक शब्द (Collective Nouns)
- शब्दसमूहाचे एक शब्द (One word for many words)
- म्हणी / वाक्प्रचार (Idioms & Proverbs)
- शब्दकोडी (Word puzzles / Riddles)
| Select CTET 2026 – English Revision -2 (Questions 101 to 200) | CTET 2026 – English Revision -2 (Questions 101 to 200) |
|---|
CTET-2026 -CDP Revision 2-Questions 101 to 200
इयत्ता ४ थी शिष्यवृत्ती अभ्यासक्रमासाठी येते click करा .
1. समानार्थी आणि विरुद्धार्थी शब्द (Synonyms & Antonyms)
समानार्थी शब्द म्हणजे दोन किंवा अधिक शब्द जे समान किंवा जवळजवळ समान अर्थ व्यक्त करतात. विरुद्धार्थी शब्द म्हणजे दोन शब्द जे परस्पर विरुद्ध किंवा विरोधाभासी अर्थ दर्शवतात.
उदाहरणे:
समानार्थी शब्द:
- आनंद – खुशी
- सुंदर – छान
- मोठा – विशाल
- वेगवान – जलद
- झोप – निद्रा
विरुद्धार्थी शब्द:
- उंच – खाली
- हलके – जड
- प्रेम – द्वेष
- सत्य – खोटे
- उष्ण – शीत
समानार्थी आणि विरुद्धार्थी शब्द अभ्यासल्याने विद्यार्थ्यांचा शब्दसंग्रह(Vocabulary) वाढतो, वाचनाचा अर्थ लवकर समजतो आणि त्याचा वापर लेखनात आणि संभाषणात सहज होतो.
2. समूहदर्शक शब्द (Collective Nouns)
समूहदर्शक शब्द म्हणजे अनेक व्यक्ती, प्राणी किंवा वस्तूंचा एकत्रित समूह दाखवणारा शब्द. हे शब्द भाषेतील सुसंगती राखण्यासाठी महत्त्वाचे आहेत.
उदाहरणे:
प्राणी समूह:
- गाई – टोळा
- हत्ती – कळप
- सिंह – सिंहराज
- मासे – झुंड
- कावळा – टोळा
मानवी समूह:
- विद्यार्थी – वर्ग
- सैनिक – दल
- शेतकरी – गट
- मित्र – मैत्रिणींचा समूह
- कलाकार – मंडळी
वस्तू समूह:
- पुस्तक – ग्रंथसंग्रह
- फळे – फळांची टोळ
- फुले – बुके
- कपडे – कपड्यांचा संच
समूहदर्शक शब्द शिकल्याने विद्यार्थ्यांना लिखाणात वाचकाला स्पष्टता देता येते आणि वाक्य रचना सुधारते.
3. शब्दसमूहाचे एक शब्द (One word for many words)-Vocabulary
हे भाग विशेषतः परीक्षेत मुलांना विचारले जाते. विद्यार्थ्यांना अनेक शब्दांचा अर्थ एक शब्दात सांगता यावा लागतो.
उदाहरणे:
- खाण्याच्या वस्तू – अन्न
- पाण्याचे साधन – तलाव
- पुस्तक वाचणे – अध्ययन
- रस्ता ओढणे – मार्ग
- सुंदर दिसणारा – आकर्षक
- मोठा घर – इमारत
हे विद्यार्थ्यांना लघुरूप, स्पष्टता, वाचन, लेखन व संभाषण कौशल्य वाढविण्यास मदत करतात.
शालेय दैनंदिन अध्ययन आराखडा (इयत्ता १ ली ते १० वी)
4. म्हणी / वाक्प्रचार (Idioms & Proverbs)
म्हणी आणि वाक्प्रचार हे भाषा समृद्ध करणारे घटक आहेत. यांचा वापर संभाषण आणि लेखनात अर्थपूर्ण व आकर्षक बनवतो.
उदाहरणे:
सामान्य म्हणी:
- पाण्यातून कापूस काढणे – अशक्य कार्य करणे
- आकाशाची सीमेवर पोहोचणे – अपार महत्वाकांक्षा
- डोंगराच्या मागे पिवळा सूर्य – अपेक्षित फल मिळणे
- हत्ती ओळखून पाय धरले – मोठ्याशी काळजीपूर्वक वागणे
- अंगावर येणे – स्वतःला परिणाम होणे
सामान्य वाक्प्रचार:
- वेळेवर काम करणे – वेळेचे मूल्य जाणणे
- हसून गोड बोलणे – सौम्य भाषेचा उपयोग
- एक तुळशी दोन फुले नाही – एका गोष्टीसाठी जास्त अपेक्षा ठेवू नये
- अंधारात डोकं घालणे – अज्ञानात निर्णय घेणे
- घरचे खजिन्यासारखे – घरातलं मौल्यवान व्यक्ती किंवा वस्तू
म्हणी व वाक्प्रचार विद्यार्थ्यांना भाषेतील सौंदर्य समजायला मदत करतात आणि परीक्षेत विचारले जाणारे अर्थ सहज लक्षात राहतात.
5. शब्दकोडी (Word puzzles / Riddles)
शब्दकोडी किंवा कोडे लहान वाक्य, संकेत किंवा गूढ रूपात दिली जातात. विद्यार्थ्यांना आपल्या बुद्धीचा वापर करून योग्य शब्द शोधावा लागतो.
उदाहरणे:
- पिवळे, मधुर, गोड – साखर
- लहान, पांढरे, घरातलं – दूध
- झोप येते, रात्री उशीवर – निद्रा
- दिवसा उगवते, आकाशात – सूर्य
- पाण्यात राहते, उडते, अंडी देते – बत्तख
शब्दकोडी सोडवल्याने मुलांची तर्कशक्ती, निरीक्षण क्षमता आणि शब्दसंग्रह वाढतो.
शब्दसंपत्ती (Vocabulary)अभ्यास करण्याचे मार्गदर्शन
१. दररोज नवीन शब्द शिकणे
विद्यार्थ्यांनी दररोज नवीन शब्द, त्याचे समानार्थी आणि विरुद्धार्थी रूप अभ्यासावे.
२. उदाहरणांसह लेखन करणे
शिकलेल्या शब्दांचा उपयोग वाक्यात करणे अत्यंत आवश्यक आहे.
३. म्हणी व वाक्प्रचार आठवणे
म्हणी वाक्यांमध्ये वापरल्यास लक्षात राहतात.
४. शब्दकोडी खेळणे
शब्दकोडी सोडवणे मजेदार पद्धतीने शब्दसंपत्ती वाढवते.
५. मॉडेल प्रश्नपत्रिका सोडवणे
मागील वर्षांची शिष्यवृत्ती परीक्षा प्रश्नपत्रिका सोडवल्याने परीक्षा स्वरूप समजते.
समानार्थी शब्द (Synonyms) -(Vocabulary)
- आनंद –
A) दुःख
B) खुशी ✅
C) क्रोध
D) गती - सुंदर –
A) छान ✅
B) कुरूप
C) मोठा
D) लहान - वेगवान –
A) मंद
B) धीमा
C) जलद ✅
D) सुस्त - झोप –
A) निद्रा ✅
B) जागरण
C) श्रम
D) संघर्ष - मोठा –
A) विशाल ✅
B) लहान
C) मध्यम
D) कमी - सावधान –
A) काळजीपूर्वक ✅
B) घाईघाई
C) लापरवाह
D) ढळक - शौर्य –
A) कायरपणा
B) धैर्य ✅
C) भय
D) भीती - विद्या –
A) ज्ञान ✅
B) अज्ञान
C) मते
D) अनुभव - चांगला –
A) वाईट
B) उत्तम ✅
C) खराब
D) त्रुटी - निराश –
A) हर्षित
B) खिन्न ✅
C) आनंदी
D) उत्साही - मेहनती –
A) कामगार ✅
B) सुस्त
C) आलसी
D) ढीग - लहान –
A) मोठा
B) सूक्ष्म ✅
C) विशाल
D) मोठेपणा - प्रेमळ –
A) दुष्ट
B) स्नेही ✅
C) रागाळलेला
D) क्रूर - स्वच्छ –
A) नीट ✅
B) घाणेरडा
C) गंदी
D) ढीग - उत्साही –
A) निष्क्रिय
B) जोशपूर्ण ✅
C) उदास
D) थकलेला - गोड –
A) मधुर ✅
B) तिखट
C) करब
D) कटू - हळू –
A) मंद ✅
B) जलद
C) वेगवान
D) घाई - धैर्यवान –
A) भितीपसंत
B) धैर्यवान ✅
C) भीती
D) सुस्त - स्पष्ट –
A) अस्पष्ट
B) सुस्पष्ट ✅
C) गोंधळ
D) गुप्त - सत्य –
A) खोटे
B) खरे ✅
C) भ्रामक
D) फसवणूक
मराठी Vocabulary (समानार्थी, विरुद्धार्थी, समूहदर्शक शब्द) – अभ्यास करणं सोपं
विरुद्धार्थी शब्द (Antonyms) -Vocabulary
- उंच –
A) मोठा
B) खाली ✅
C) लहान
D) वर - हलके –
A) जड ✅
B) मंद
C) गतीमान
D) हलका - प्रेम –
A) द्वेष ✅
B) मैत्री
C) स्नेह
D) आदर - सत्य –
A) खोटे ✅
B) खरे
C) वास्तव
D) नीट - उष्ण –
A) शीत ✅
B) गरम
C) उष्ण
D) तापमान - आनंद –
A) दुःख ✅
B) खुशी
C) समाधान
D) हर्ष - मोठा –
A) लहान ✅
B) विशाल
C) थोडा
D) जास्त - शूर –
A) धैर्यवान
B) कायर ✅
C) साहसी
D) निर्भय - वेगवान –
A) धीमा ✅
B) जलद
C) गतिमान
D) तरंग - स्वच्छ –
A) घाणेरडा ✅
B) नीट
C) स्वच्छ
D) स्पष्ट - हसरा –
A) रागाळलेला
B) उदास ✅
C) आनंदी
D) प्रसन्न - दिवस –
A) रात्री ✅
B) सकाळ
C) संध्याकाळ
D) दिवस - खूप –
A) कमी ✅
B) जास्त
C) थोडे
D) मध्यम - साधा –
A) सोपा ✅
B) अवघड
C) क्लिष्ट
D) कठीण - गोड –
A) करब ✅
B) मधुर
C) गोड
D) तिखट - प्रकाश –
A) अंधार ✅
B) तेज
C) उजळ
D) प्रकाशमान - शांती –
A) संघर्ष
B) युद्ध ✅
C) आराम
D) विश्रांती - उघडा –
A) बंद ✅
B) उघडा
C) फोडलेला
D) तयार - गतिमान –
A) स्थिर ✅
B) चालू
C) वेगवान
D) तरंग - कठीण –
A) सोपा ✅
B) कठीण
C) अवघड
D) कठोर
समूहदर्शक शब्द (Collective Nouns)
- गाई –
A) गट
B) टोळा ✅
C) कळप
D) झुंड - हत्ती –
A) झुंड
B) कळप ✅
C) टोळा
D) गट - विद्यार्थी –
A) वर्ग ✅
B) मंडळी
C) गट
D) टोळा - मासे –
A) झुंड ✅
B) कळप
C) टोळा
D) समूह - शेर –
A) झुंड
B) सिंहराज ✅
C) कळप
D) टोळा - पक्षी –
A) कळप
B) झुंड ✅
C) टोळा
D) समूह - शेतकरी –
A) गट ✅
B) वर्ग
C) मंडळी
D) टोळा - सैनिक –
A) दल ✅
B) टोळा
C) वर्ग
D) गट - फुले –
A) बुके ✅
B) ग्रंथ
C) फळे
D) गट - कुत्रे –
A) टोळा ✅
B) झुंड
C) कळप
D) गट - मच्छी –
A) समूह
B) झुंड ✅
C) टोळा
D) कळप - गाय –
A) झुंड
B) टोळा ✅
C) कळप
D) गट - वाघ –
A) झुंड
B) सिंहराज ✅
C) टोळा
D) गट - मित्र –
A) गट
B) मंडळी ✅
C) वर्ग
D) टोळा - फळे –
A) फळांची टोळ ✅
B) बुके
C) झुंड
D) ग्रंथ - पुस्तक –
A) ग्रंथसंग्रह ✅
B) बुके
C) गट
D) पुस्तक - समुद्रातील माशे –
A) झुंड ✅
B) टोळा
C) गट
D) कळप - कलाकार –
A) मंडळी ✅
B) गट
C) टोळा
D) वर्ग - प्राणी –
A) समूह ✅
B) टोळा
C) कळप
D) झुंड - पक्षी –
A) झुंड ✅
B) टोळा
C) कळप
D) गट
मराठी समानार्थी शब्द यादी – शब्द आणि पर्यायवाची अर्थांसह
शब्दसमूहाचे एक शब्द (One word for many words) -Vocabulary
- खाण्याच्या वस्तू —
A) जेवण
B) अन्न ✅
C) भाजी
D) पदार्थ - पाण्याचे साधन —
A) नदी
B) नाला
C) तलाव ✅
D) विहीर - पुस्तक वाचण्याची क्रिया —
A) लेखन
B) शिक्षण
C) अध्ययन ✅
D) ज्ञान - खूप मोठे घर —
A) घर
B) निवास
C) इमारत ✅
D) झोपडी - जाण्यासाठी असलेला रस्ता —
A) पथ
B) मार्ग ✅
C) गल्ला
D) चौक - सुंदर दिसणारा —
A) छान
B) आकर्षक ✅
C) गोड
D) तेजस्वी - झोप येण्याची अवस्था —
A) विश्रांती
B) निद्रा ✅
C) शांतता
D) आराम - दुःख दूर होण्याची अवस्था —
A) हसू
B) आनंद
C) समाधान ✅
D) विश्रांती - पाणी पिण्याची क्रिया —
A) सेवन
B) पान
C) पिणे
D) पानक्रिया / पान (योग्य शब्द: पान किंवा पान करणे) ✅ - अनेक रंग असलेला —
A) उजळ
B) चमकदार
C) रंगीबेरंगी ✅
D) सुंदर - बर्फाचे लहान तुकडे —
A) थेंब
B) हिमकण ✅
C) दगड
D) धूळ - भूक भागवण्याची क्रिया —
A) अन्न
B) जेवण ✅
C) खाणे
D) भोजनालय - आग लागण्याची क्रिया —
A) जळणे
B) दहन ✅
C) ताप
D) उष्णता - सूर्य उगवण्याची घटना —
A) प्रभात
B) सकाळ
C) सूर्योदय ✅
D) प्रकाश - बर्फ वितळण्याची क्रिया —
A) वितळणे
B) द्रव होणे
C) हिमविघटन / हिमनिघटन ✅
D) उष्णता - मन आनंदी होण्याची अवस्था —
A) हसू
B) समाधान
C) आनंद ✅
D) विश्रांती - गोड खाण्याचा पदार्थ —
A) साखर
B) मिठाई ✅
C) लाडू
D) पेढा - पांढरे द्रव पदार्थ —
A) पाणी
B) ताक
C) दूध ✅
D) तेल - खूप मोठा प्राणी —
A) सिंह
B) घोडा
C) हत्ती ✅
D) वाघ - खूप लहान प्राणी —
A) मांजर
B) कुत्रा
C) उंदीर ✅
D) ससा
म्हणी / वाक्प्रचार (Idioms & Proverbs)
पाण्यातून कापूस काढणे —
A) सोपे काम
B) कठीण काम ✅
C) मजेदार काम
D) पटकन होणारे काम
आकाशाची सीमा गाठणे —
A) कमी इच्छा
B) अपार महत्वाकांक्षा ✅
C) साधी स्वप्ने
D) अशक्य काम
डोंगराच्या मागे पिवळा सूर्य —
A) अपयश
B) अपेक्षित फल मिळणे ✅
C) संकट
D) नुकसान
हत्ती ओळखून पाय धरले —
A) लहानांशी भांडणे
B) मोठ्याशी काळजीपूर्वक वागणे ✅
C) घाबरणे
D) पळून जाणे
अंगावर येणे —
A) थंडी वाजणे
B) स्वतःला परिणाम होणे ✅
C) धावणे
D) रागावणे
वेळेवर काम करणे —
A) काम टाळणे
B) वेळेचे मूल्य जाणणे ✅
C) उशीर करणे
D) काम न करणे
हसून गोड बोलणे —
A) रागाने बोलणे
B) सौम्य भाषेचा उपयोग ✅
C) ओरडणे
D) शांत बसणे
एक तुळशी दोन फुले नाही —
A) जास्त अपेक्षा ठेवू नये ✅
B) आनंद साजरा करणे
C) दोन कामे करणे
D) मेहनत करणे
अंधारात डोकं घालणे —
A) झोपणे
B) अज्ञानात निर्णय घेणे ✅
C) विचार करणे
D) अभ्यास करणे
घरचे खजिन्यासारखे —
A) निरुपयोगी वस्तू
B) मौल्यवान व्यक्ती/वस्तू ✅
C) खेळणी
D) पैसे
उडी मारून काम करणे —
A) घाई करणे
B) धैर्याने कार्य करणे ✅
C) काम टाळणे
D) चूक करणे
शब्दांची ताकद —
A) आवाज मोठा
B) भाषेचा प्रभाव ✅
C) भांडण
D) गाणे
घाईघाईत निर्णय घेणे —
A) योग्य निर्णय
B) चूक होणे ✅
C) शांतता
D) फायदा
डोळा उघडा ठेवणे —
A) झोप न घेणे
B) सतर्क राहणे ✅
C) रडणे
D) पाहणे
हाताशी असलेले जपणे —
A) वस्तू फेकणे
B) मौल्यवान गोष्ट सांभाळणे ✅
C) वाटून देणे
D) विसरणे
डोके उंच ठेवणे —
A) गर्व करणे
B) आत्मविश्वास ठेवणे ✅
C) रागावणे
D) लाजणे
काळजी घेणे —
A) दुर्लक्ष करणे
B) सुरक्षा राखणे ✅
C) खेळणे
D) हसणे
थोडक्यात सांगणे —
A) मोठे बोलणे
B) संक्षेप करणे ✅
C) गप्प बसणे
D) गोष्ट सांगणे
हसण्याची कला —
A) रडणे
B) मन प्रसन्न करणे ✅
C) ओरडणे
D) पळणे
प्रयत्नांचे फळ —
A) नुकसान
B) यश ✅
C) अपयश
D) थकवा
शब्दकोडी / कोडे (Word Puzzles / Riddles)
पिवळे, मधुर, गोड —
A) मध
B) साखर ✅
C) केळे
D) आंबा
लहान, पांढरे, घरातलं —
A) तांदूळ
B) साखर
C) दूध ✅
D) मीठ
झोप येते, रात्री उशीवर —
A) स्वप्न
B) निद्रा ✅
C) शांतता
D) विश्रांती
दिवसा उगवते, आकाशात —
A) चंद्र
B) तारा
C) सूर्य ✅
D) ढग
पाण्यात राहते, उडते, अंडी देते —
A) कोंबडी
B) बत्तख ✅
C) मासा
D) हंस
पिवळे, उष्ण, अन्न —
A) पोळी
B) भात
C) केळी ✅
D) डाळ
काळे, गोड, तुकडे करतात —
A) गूळ
B) चॉकलेट
C) कोको ✅
D) साखर
घरात पसरलेले, अन्न देणारे —
A) धान्य
B) भाजी ✅
C) फळे
D) दूध
उंच, हिरवे, झाड —
A) रोप
B) वृक्ष ✅
C) गवत
D) फुल
पांढरे, थंड, द्रव —
A) ताक
B) पाणी
C) दूध ✅
D) तेल
उडते, रंगीबेरंगी —
A) पक्षी
B) फुलपाखरू ✅
C) पतंग
D) चिमणी
लाल, गोड, फळ —
A) डाळिंब
B) सफरचंद ✅
C) टोमॅटो
D) स्ट्रॉबेरी
उभा, जड, धातू —
A) सोने
B) चांदी
C) लोखंड ✅
D) तांबे
धूप, उष्ण, प्रकाश देणारे —
A) आग
B) बल्ब
C) सूर्य ✅
D) दिवा
झोपेत येते —
A) कथा
B) स्वप्न ✅
C) विचार
D) चित्र
काळे, उभे, धूम्रपान —
A) धूर ✅
B) कोळसा
C) ढग
D) राख
पाण्याखाली राहणारे —
A) बेडूक
B) मासे ✅
C) बत्तख
D) कासव
हलके, रंगीत, फुलांवर बसते —
A) मधमाशी
B) फुलपाखरू ✅
C) चिमणी
D) पतंग
उंच, कठीण, दगडांचा बनलेला —
A) टेकडी
B) दरी
C) पर्वत ✅
D) मैदान
पांढरे, थंड —
A) साखर
B) मीठ
C) बर्फ ✅
D) तांदूळ
निष्कर्ष
शब्दसंपत्ती (Vocabulary)हा विषय फक्त परीक्षा पास करण्यापुरता नाही, तर भाषेवर पकड मजबूत करणे, लेखन व संभाषण सुधारणे, वाचनाचे कौशल्य वाढवणे यासाठीही महत्त्वाचा आहे. समानार्थी, विरुद्धार्थी शब्द, समूहदर्शक शब्द, एक शब्द अनेक शब्दांसाठी, म्हणी व वाक्प्रचार, शब्दकोडी – हे सर्व घटक मुलांना भाषेची सखोल समज देतात.
विद्यार्थ्यांनी या सर्व पैलूंवर लक्ष केंद्रित करून नियमित सराव केला, तर इयत्ता 4-थी शिष्यवृत्ती परीक्षेत उत्तम गुण मिळवणे निश्चित आहे.
शब्दसंपत्ती अभ्यासासाठी मॉडेल प्रश्न, उदाहरणे व सराव, दररोज वाचन, आणि शब्दकोडी सोडवणे ही सर्वोत्तम तयारी आहे.
इयत्ता ४ थी शिष्यवृत्ती worksheet download करण्यासाठी येथे click करा .
इयत्ता ४ थी शिष्यवृत्ती worksheet download करण्यासाठी येथे click करा .
इयत्ता ४ थी शिष्यवृत्ती worksheet download करण्यासाठी येथे click करा .
इयत्ता ४ थी शिष्यवृत्ती worksheet download करण्यासाठी येथे click करा .
आमच्या Scholarship, CTET आणि शैक्षणिक अपडेट्स मिळवण्यासाठी WhatsApp group जॉईन करा.
👉 Group मध्ये सामील होण्यासाठी खालील स्टेप्स फॉलो करा:
1️⃣ खाली दिलेल्या link वर क्लिक करा
2️⃣ WhatsApp उघडेल
3️⃣ “Join Group” बटण दाबा
4️⃣ झाले! तुम्ही group मध्ये add व्हाल
🔔 दररोज अभ्यास साहित्य, MCQ, worksheets आणि महत्वाच्या परीक्षा अपडेट्स मिळतील.